Kompanitë e vogla kanë më shumë punonjës në të “zezë”, ja cili sektor dominon
Botuar nga Flaka
Çfarë e shtyn informalitetin e firmave? Në cilët sektorë ka më shumë punëtorë informalë, por edhe cilat lloj kompanish, të mëdha apo të vogla, kanë më shumë punëtorë informalë. Një analizë e “Finance Think” përcaktoi se cilat arsye inkurajojnë punën joformale, por edhe pse njerëzit e pranojnë atë, përcjell FLAKA.
“Rregulloret dhe sistemet tatimore që janë kufizuese dhe komplekse inkurajojnë aktivitetin informal. Rritja e taksave mbi pagat, taksat mbi fitimin dhe tarifat e regjistrimit inkurajojnë firmat të operojnë në mënyrë joformale. Zbatimi i dobët i ligjeve dhe rregulloreve rrit koston e të bërit biznes në sektorin formal dhe inkurajon firmat të qëndrojnë joformale. Megjithëse firmat janë të gatshme të respektojnë ligjet dhe rregulloret aktuale, ato preferojnë të shmangin kërkesat arbitrare dhe burokratike dhe sjelljet korruptive duke qëndruar joformale. Firmat do të detyroheshin të zyrtarizonin nëse rriten kostot e mbeturinave joformale”, thuhet në studim.
Analistët theksojnë se zbatimi më i rreptë do të shtyjë firmat me produktivitet të ulët nga tregu dhe do të përmirësojë shpërndarjen e burimeve. Megjithatë, për shkak të detyrimeve të shumta që kanë firmat, informaliteti mund të përfshijë si sjelljen në përputhje me taksat, ashtu edhe sjelljen e papajtueshme tatimore.
“Njohja e llojeve të ndryshme të informalitetit është me rëndësi të madhe gjatë përgatitjes së masave për trajtimin e informalitetit të nxitur nga sjelljet e papajtueshme me taksat ose në përputhje me taksat. Firmat mbeten në sektorin joformal për shkak të aksesit të kufizuar në mekanizmat zyrtarë për ekzekutimin e kontratave dhe tregun e kapitalit”, tregon analiza.
Ndër arsyet që inkurajojnë punëtorët të pranojnë punë joformale është zbatimi i dobët i rregulloreve të punës.
“Inspektimet e shpeshta rrisin kostot e punësimit informal, duke i shtyrë punëtorët e padeklaruar ose të nëndeklaruar në sektorin formal. Ndryshimet në politikat tregtare mund të shkaktojnë hyrje dhe dalje nga informaliteti. Sigurimi universal shëndetësor, sigurimi bujar social dhe sistemet e sigurimit të papunësisë mund të zvogëlojnë atraktivitetin e vendeve të punës formale dhe të dekurajojnë punën në sektorin formal”, thekson studimi.
Theksohet se duhet bërë dallimi ndërmjet punëtorëve informalë dhe të padeklaruarve.
“Në vitin 2022, vëllimi i punëtorëve informalë në Maqedoni vlerësohet në 11,8 për qind, që është një rënie nga 28,6 për qind në vitin 2008. Gjysma e punëtorëve informalë janë në bujqësi, pasuar nga ndërtimtaria dhe tregtia dhe së bashku përbëjnë më shumë se tre të katërtat e punëtorëve informalë në Maqedoni”, thekson analiza.
Puna joformale është mbizotëruese në mesin e punëtorëve të papaguar të familjes, 93.5 për qind e të cilëve janë informalë. Pothuajse 60 për qind e tyre punojnë në bujqësi. Shumica e punëtorëve informalë janë të përqendruar në firma të vogla, të cilat punësojnë deri në 10 punëtorë.
Punëtorët informalë zakonisht punojnë me kohë të pjesshme. Informaliteti mbizotëron në bizneset familjare, bujqësi, ndërtim dhe tregti: pothuajse 80 për qind e atyre që punojnë në shtëpinë e punëdhënësit janë informalë, të ndjekur nga rreth 60 për qind e atyre që punojnë në ferma dhe shesin në rrugë.
Puna e padeklaruar është më e përhapura dhe arrin në 29.7 për qind në firmat më të vogla me më pak se 20 punëtorë. Në kompanitë me 20 deri në 49 punëtorë, pesha e punës së padeklaruar është 18.8 për qind; ndërsa në kompanitë me mbi 50 punëtorë, pesha e punës së padeklaruar është më e ulëta me 13.7 për qind. Kjo sugjeron që puna e padeklaruar ka më shumë gjasa të ndodhë në firmat më të vogla, ato me më pak se 50 punëtorë. Edhe pse më pak e përhapur, puna e padeklaruar në firmat më të mëdha mbetet e rëndësishme për shkak të numrit të konsiderueshëm të punëtorëve në atë grup, i cili është i rëndësishëm për mbrojtjen e të drejtave të punëtorëve. Në terma absolute, inputi total i punës së padeklaruar në firmat më të vogla është afërsisht 81 milionë orë, në firmat e mesme është 15.9 milionë orë dhe, në firmat më të mëdha, 40 milionë orë.
“Rezultatet tregojnë se 21,1 për qind e fuqisë së përgjithshme të fuqisë punëtore në Maqedoni është e padeklaruar. Diferencat më të mëdha vërehen në sektorët miniera dhe gurore dhe riparimi i kompjuterëve dhe artikujve për përdorim personal dhe shtëpiak, përkatësisht 79.6 për qind dhe 119.3 për qind. Megjithatë, pavarësisht përqindjeve të mëdha, kontributi i këtyre sektorëve në totalin e punës së padeklaruar është shumë i kufizuar për shkak të madhësisë së tyre të vogël (vetëm 1.37 përqind e kampionit të fuqisë punëtore). Gjithashtu, sektori i tretë më i madh për sa i përket pjesëmarrjes në punësim, ndërtimtaria, ka një kontribut të konsiderueshëm prej 48,2 për qind të punës së padeklaruar, ndërsa Informacioni dhe Komunikimi vetëm 1,6 për qind”, tregon analiza. FLAKA
Botuar nga Flaka
