‘Discover’: Si i krijonte lidhjet familjare, një specie e lashtë njerëzore

Driton Zenku
Botuar nga Driton Zenku 14 Qershor, 2024 19:58

‘Discover’: Si i krijonte lidhjet familjare, një specie e lashtë njerëzore

Plazhet e Normandisë mbajnë më shumë se kujtimet e Ditës së Zbarkimit; ruajnë edhe gjurmë të një specieje të lashtë njerëzore. Rreth 80,000 vjet para Luftës së Dytë Botërore, neandertalët fushuan në brigjet e tanishme të Normandisë, duke lënë qindra gjurmë në baltë. Këto gjurmë, të zbuluara nga arkeologët e shekullit të 21-të, ofrojnë një vështrim unik në jetën shoqërore të neandertalit. Studiuesit gjetën gati 600 gjurmë nga një grup që përfshinte disa të rritur dhe rreth 10 adoleshentë dhe fëmijë, duke krijuar pamjen e një komuniteti të lidhur ngushtë.

Historia e species – nga Discover Magazine.

Historia evolucionare e neandertalëve, homo neanderthalensis, është e dokumentuar mirë. Rreth 600,000 vjet më parë, një popullsi ancestrale u nda, me disa që evoluuan në homo sapiens në Afrikë dhe të tjerë u bënë neandertalë në Europë dhe denisovanë në Azi. Neandertalët lulëzuan nga afërsisht 430,000 deri në 40,000 vjet më parë në mjedise të ndryshme nga Siberia në Mesdhe.

Ndonëse historia më e gjerë evolucionare është e qartë, detajet e komuniteteve të neandertalit mbetën të pakapshme. Megjithatë, gjurmët e Normandisë ofrojnë një vështrim të rrallë në jetën e përditshme të një grupi të vetëm. Gjurmët, të gjetura në Le Rozel, u ruajtën me shpejtësi nga rëra, gjë që tregon se ato u bënë brenda pak ditësh. Ky grup i vogël me rreth një duzinë, kryesisht individë të rinj, merrej me aktivitete të përditshme si gjuetia dhe krijimi i veglave.

Grupet e lidhura ngushtë

ADN-ja e lashtë ka ndriçuar më tej strukturat shoqërore të Neandertalit, duke sugjeruar se ata jetonin në grupe të vogla, të lidhura ngushtë. Diversiteti i dobët gjenetik në të gjithë speciet tregon një numër të ulët të popullsisë. Një studim i vitit 2022 i ADN-së nga neandertalët në dy shpella siberiane zbuloi njohuri mbi lidhjet e tyre familjare. Studiuesit rindërtuan gjenomet e 13 individëve, duke zbuluar marrëdhënie të ngushta familjare, duke përfshirë një baba të rritur dhe vajzën e tij adoleshente.

Këta neandertalë ka të ngjarë të kenë ndjekur traditat për zgjedhjen e bashkëshortëve: meshkujt qëndronin me grupin e tyre të lindjes, ndërsa femrat u bashkoheshin grupeve të reja. Ky model rezultoi në diversitet të ulët gjenetik, të ngjashëm me gorillat e sotme malore, të cilat gjithashtu jetojnë në tufa të vogla, të lidhura ngushtë.

Dallimet sociale nga homo sapiensët

Strukturat shoqërore të neandertalit dallojnë fort me ato të homo sapiensëve. Shoqëritë moderne të gjuetarëve dhe grumbulluesve zakonisht përbëhen nga grupe me mesatarisht 30 anëtarësh, duke përfshirë individë të palidhur, duke formuar rrjete më të mëdha për tregti, martesë dhe aktivitete komunale. Ky model ka të ngjarë të shtrihet në homo sapiensët e epokës së gurit, siç dëshmohet nga studimet gjenetike të varreve antike në Rusi.

Spikens propozon që ndryshimet në sjelljen sociale mund të rrjedhin nga variacionet hormonale që ndikojnë në nivelet e stresit dhe lidhjet sociale. Neandertalët, si ujqërit, mund të kenë preferuar grupe të lidhura ngushtë, të orientuara nga familja, ndërsa homo sapiensët, si qentë, formuan rrjete sociale më të mëdha dhe më fleksibël.

Avantazhet dhe disavantazhet

Ndërsa neandertalët herë pas here formonin grupe më të mëdha, siç sugjerohet nga vendet me mbetje të gjuetive të mëdha, komunitetet e tyre tipike të vogla ofronin siguri dhe mbështetje. Studimet tregojnë se neandertalët kujdeseshin për anëtarët e lënduar dhe të moshuar, gjë që tregon lidhje të forta emocionale. Fëmijët, gjithashtu, merrnin kujdes të veçantë, me shumë neandertalë të rinj të varrosur me delikatesë të dukshme.

Megjithatë, kjo mënyrë jetese me lidhje të ngushta kishte të meta. Endogamia ishte e zakonshme, duke çuar në deformime gjenetike dhe zvogëlimin e shanseve të mbijetesës. Izolimi i grupeve të neandertalit, i kombinuar me neverinë e tyre ndaj partnerëve të rinj, mund të ketë kontribuuar në zhdukjen e tyre.

Dëshmitë e grumbulluara i portretizojnë komunitetet e neandertalëve si të vogla, mbështetëse, por në fund biologjikisht të pafavorizuara për shkak të endogamisë. Strukturat e tyre sociale, ndërkohë që ofrojnë përfitime të menjëhershme, mund të kenë penguar mbijetesën e tyre afatgjatë./SYRI.NET

Driton Zenku
Botuar nga Driton Zenku 14 Qershor, 2024 19:58