21 Shkurt – Dita Ndërkombëtare e Gjuhës Amtare – Identiteti i shqiptarëve
Botuar nga Flaka
Memedali Jusufi
Në historinë moderne të publicistikës shqiptare, një nga temat më të diskutueshme padyshim ka qenë debati rreth identitetit shqiptar. Eqrem Qabej shkroi veprën “Shqiptarët në mes Lindjes dhe Perëndimit”. Kjo ese, e përmbledhur mbi letërsinë dhe kulturën shqiptare dhe e shkruar gati 70 vjet më parë, konsiderohet ende sot si një tekst themelor për kuptimin dhe shpjegimin e historisë dhe mentalitetit shqiptar.
Në kapituj të shkurtër, por intensive, që trajtojnë elemente të ndryshme që influencojnë formimin e karakterit të një populli dhe kulturës së tij, autori përshkruan karakteristikat gjeografike të vendit, diskuton origjinën e emrit të popullit, forcat centrifuge në karakterin shqiptar dhe ndikimet e huaja – me fjalë të tjera, çdo gjë që e bën Shqipërinë një udhëkryq mes Lindjes dhe Perëndimit.
Shkrimi i Rexhep Qoses, eseja e tij “Identiteti kombëtar dhe vetëdija fetare”, mund të vlerësohet si një krijim publicistik që ka nxitur një ndër debatet më interesante në hapësirën publike shqiptare. Një ndër këto debate të njohura është ai Qosje – Kadare. Karakteristikë e veçantë e këtij debati është mënyra e ndryshme e interpretimit dhe të kuptuarit të identitetit të popullit shqiptar, nisur nga perspektiva fetare, historike, filozofike dhe kulturore.
Në shkrimin e lartpërmendur, Qosja përshkruan shqiptarët si një popull që i përket tri feve, dhe se pikërisht ky fenomen e bën identitetin e tyre kombëtar “më të pasur” dhe “më të përbërë”. Përkundër pohimeve të disa intelektualëve se shqiptarët i takojnë vetëm qytetërimit perëndimor, Qosja shpreh një skepticizëm të madh. Si argument, ai përmend faktin se “shqiptarët nuk do të përjetonin ndarjen në katër shtete po t’u njihej e drejta e jetës në një shtet”. Më tej, ai thekson se “shqiptarët, në të vërtetë, i takojnë dy qytetërimeve: qytetërimit perëndimor dhe qytetërimit lindor”.
Kjo tezë nxiti një reagim nga Ismail Kadare, i cili në sprovën e tij “Identiteti evropian i shqiptarëve” shprehet se populli shqiptar nuk ka “identitet gjysmak”, por atë evropian. Debati Kadare-Qosja u zhvillua në vitet 2006-2007 dhe shumë shpejt u përfshinë intelektualë nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia e Veriut dhe diaspora.
Shumë studiues mendojnë se debatet rreth identitetit shqiptar janë shumë të dobishme. Ndër ta, Aurel Plasari shprehet se debatet e tilla janë të nevojshme për çdo komb dhe për çdo kohë. Jo vetëm që nuk ka gjë të keqe në to, por është një fat për një kulturë që në një debat të tillë të ketë qëndrime të ndryshme, qoftë edhe të kundërta ose të skajshme. Që debatuesit mund të mos e kuptojnë këtë fat të kulturës, mbetet problem i tyre dhe i dy taborëve që pozicionohen pas tyre.
Grindjet e vazhdueshme ndër vite, të pasqyruara në shtyp si debate të dy akademikëve ose diskutime të dy kolosëve shqiptarë, janë një pasqyrë e qartë e asaj që i ka munguar dhe i mungon Shqipërisë dhe shqiptarëve – një identitet i plotë i popullsisë shqiptare, e ndarë sot në disa shtete, e ndarë në dy religjione kryesore, e ndarë në tradita dhe botëkuptime, por që i bashkon bashkëjetesa fetare dhe, mbi të gjitha, gjuha shumë e lashtë shqipe.
Sigurisht, debati i Kadaresë dhe Qoses ka qenë mes dy njerëzve tejet autoritarë në mendimin shqiptar, dhe që duhet dëgjuar si të tillë. Nga ky pozicion, mund të themi se ata sjellin detaje të rëndësishme profesionale dhe historike, për të cilat mund të ndahen mendimet. Në një nga tekstet e debatit, Kadareja përmend përparësinë e katolicizmit për shqiptarët si “më i vjetër” se ortodoksizmi. Në këtë kontekst, ai ka pasur parasysh konceptet historike të katolicizmit dhe ortodoksizmit në rrafshin diakronik.
Nga ana tjetër, Qosja shprehej për të drejtën dhe lirinë që çdo bashkësi besimtarësh shqiptar të veprojë sipas traditës së vet: muslimanët në Mekë, katolikët në Romë dhe ortodoksët në Stamboll. Ai kritikon ashpër Kadarenë, duke e akuzuar se nxit idenë që shqiptarët të ndërrojnë fe. “Mos do të thotë kjo se feja që ka një përqindje më e madhe e shqiptarëve është më e mirë se tjetra?”, pyet Qosja, dhe më pas sfidon qëndrimet e shkrimtarit.
Argumentet e Prof. Qoses, që komentojnë frazat e Ismail Kadaresë, pasqyrojnë shqetësimin e sotëm për shumë probleme sociale, politike dhe, sigurisht, për çështjen kryesore – identitetin kombëtar.
Botuar nga Flaka
2,8 miliardë euro në bixhoz: simptomë e një shoqërie në pasiguri – Çfarë flet sociologjia për fenomenin?
