Kafeja: Pija që ndryshoi botën – nga ritualet etiopiane tek kulturat moderne
Botuar nga Drin Zenku
Kafeja, një nga pijet më të konsumuar në botë, ka origjinën në Etiopi rreth shekullit të 9-të, sipas historive të dokumentuara dhe studimeve historike. Legjenda më e njohur flet për bariun Kaldi, i cili vuri re se kafshët e tij, sidomos dhitë, ishin më energjike pas ngrënies së farave të kafesë. Ky fenomen tërhoqi vëmendjen e komuniteteve lokale, të cilat filluan të përdornin farat e kafesë për përgatitjen e një pijeje të ngrohtë që i ndihmonte njerëzit të qëndronin vigjilentë gjatë punëve të gjatë dhe lutjeve.
Nga Etiopia, kafeja u përhap në Jemen në shekullin e 15-të, ku u përdor kryesisht në rituale sufiste. Sufistët përdornin kafenë për të qëndruar zgjuar gjatë orëve të gjata të meditimit dhe lutjeve të natës. Kjo periudhë shënon dhe fillimin e kultivimit të kafesë në plantacione, duke e bërë Jemenin qendër kryesore të tregtisë së kafesë në Lindjen e Mesme.
Në shekullin e 17-të, kafeja mbërriti në Evropë, duke u përhapur fillimisht në Venedik dhe më pas në qytete të tjera si Londër, Paris dhe Vienë. Kafenetë e para europiane u hapën në Londër në vitin 1652, duke shërbyer jo vetëm si pika takimi për shoqëri, por edhe si qendra e diskutimeve intelektuale dhe tregtare. Shumë historianë theksojnë se kafenetë luajtën një rol vendimtar në zhvillimin e jetës kulturore dhe politike, pasi aty u diskutuan tema filozofike, shkencore dhe politike në mënyrë të hapur.
Në ditët e sotme, konsumohen mbi 2.25 miliard filxhanë kafe çdo ditë globalisht, duke e bërë kafenë një nga pijet më të dashura dhe më të përhapura në të gjitha kontinentet. Industria e kafesë ka një vlerë ekonomike që arrin mbi 100 miliard dollarë në vit, duke përfshirë kultivimin, përpunimin, tregtinë dhe shitjen e produkteve të kafesë. Sipas raportit të International Coffee Organization, më shumë se 50 vende prodhojnë kafe komerciale, ndërsa Brazil është prodhuesi më i madh global, duke kontribuar mbi 35% të prodhimit botëror.
Përveç vlerës ekonomike, kafeja ka dhe një ndikim shëndetësor. Studime të publikuara nga Harvard T.H. Chan School of Public Health tregojnë se konsumi i moderuar i kafesë lidhet me uljen e rrezikut për sëmundje kardiovaskulare, diabet tip 2 dhe disa lloje kanceri. Për më tepër, kafeja është një burim i mirë antioksidantësh, duke ndihmuar në neutralizimin e radikalëve të lirë dhe përmirësimin e metabolizmit.
Kultura e kafesë vazhdon të evoluojë, me specialitete moderne si espresso, cappuccino, latte, cold brew dhe flat white, që tregojnë kreativitetin e industrisë dhe adaptimin e saj ndaj shijeve të ndryshme të konsumentëve. Në shumë qytete moderne, kafetë nuk janë vetëm pije, por edhe pika kulturore dhe sociale, ku njerëzit mblidhen për të diskutuar, punuar ose thjesht për të shijuar një moment relaksi.
Në përfundim, kafeja nuk është thjesht një pije; ajo është pjesë e historisë, ekonomisë dhe kulturës globale, duke përfaqësuar një udhëtim mijëvjeçar nga malet e Etiopisë te gotat moderne që mbushin çdo ditë miliarda filxhanë kafe në të gjithë botën.
Flaka
Botuar nga Drin Zenku
