2,8 miliardë euro në bixhoz: simptomë e një shoqërie në pasiguri – Çfarë flet sociologjia për fenomenin?
Botuar nga Flaka
Driton Zenku
Shuma prej 2,8 miliardë eurosh e shpenzuar në kazina, bastore dhe klube automatësh nuk është vetëm tregues ekonomik – ajo është një fenomen social që kërkon lexim më të thellë sociologjik. Në një shoqëri si North Macedonia, ku të ardhurat mesatare janë relativisht të ulëta dhe pasiguria ekonomike e lartë, ky volum shpenzimesh flet për më shumë sesa thjesht argëtim.
Bixhozi si “arratisje” nga realiteti – qasja e Émile Durkheim
Émile Durkheim do ta shihte këtë fenomen përmes konceptit të anomisë – gjendja kur normat sociale dobësohen dhe individët ndihen të shkëputur nga struktura e qëndrueshme e shoqërisë.
Në kushte papunësie, pabarazie dhe mungese perspektive, bixhozi bëhet një mekanizëm kompensues, një iluzion i shpejtë për ndryshim fati. Kur rrugët tradicionale të suksesit (arsim, punë e qëndrueshme) perceptohen si të mbyllura, loja e fatit shihet si “shans alternativ”.
Iluzioni i suksesit – Robert K. Merton dhe teoria e devijimit
Robert K. Merton argumentonte se kur ekziston një hendek mes qëllimeve kulturore (pasuria, suksesi) dhe mjeteve legjitime për t’i arritur ato, individët mund të zgjedhin rrugë alternative.
Në këtë kuptim, bastet dhe kazinat funksionojnë si një formë e asaj që Merton e quante “inovacion”: pranimi i qëllimit (pasurimi), por përdorimi i mjeteve jokonvencionale për ta arritur.
Konsumi simbolik dhe “shoqëria e spektaklit” – Jean Baudrillard
Jean Baudrillard do ta lexonte industrinë e lojërave të fatit si pjesë e kulturës së konsumit simbolik.
Bixhozi nuk shet vetëm mundësinë për para – ai shet emocionin, prestigjin dhe fantazinë e suksesit të menjëhershëm. Në një shoqëri ku marketingu agresiv dhe platformat online janë kudo, loja e fatit bëhet pjesë e identitetit konsumator.
Varësia dhe kapitalizmi i rrezikut – Zygmunt Bauman
Zygmunt Bauman në konceptin e “modernitetit të lëngshëm” theksonte pasigurinë kronike të individit modern.
Në një realitet ku puna është e pasigurt dhe e ardhmja e paqartë, rreziku bëhet i normalizuar. Loja e fatit është shprehje e këtij mentaliteti: një akt i rrezikut që premton shpërblim të menjëhershëm.
Pasojat sociale
Nga këndvështrimi sociologjik, 2,8 miliardë euro nuk janë vetëm “qarkullim financiar”, por: zhvendosje e konsumit nga sektori produktiv, rritje e borxheve familjare, konflikte brenda familjes, rrezik për varësi dhe izolim social dhe normalizim i kulturës së fitimit të shpejtë
Kjo krijon një cikël social ku humbja ekonomike shndërrohet në stres, pastaj në përpjekje për “rikuperim” përmes lojës – duke e thelluar problemin.
Dimensioni politik dhe institucional
Kur industria e lojërave të fatit bëhet një nga sektorët financiarisht më të fuqishëm, lind pyetja e raportit mes shtetit dhe kapitalit. Sociologët kritikë do të argumentonin se shteti shpesh toleron zgjerimin e këtij sektori për shkak të të ardhurave fiskale, edhe kur kostot sociale janë të larta.
Fenomeni i 2,8 miliardë eurove në lojëra fati nuk është thjesht çështje individuale morale. Ai pasqyron:
- pasiguri ekonomike,
- krizë besimi në mobilitetin social,
- kulturë konsumi të shpejtë,
- dobësi institucionale në kontroll dhe parandalim.
Nga një perspektivë sociologjike, zgjidhja nuk qëndron vetëm te ndalimi apo kufizimi administrativ, por te forcimi i perspektivës ekonomike, edukimi financiar, rregullimi i marketingut dhe programet e parandalimit të varësisë.
Nëse dëshironi, mund ta strukturoj këtë analizë si opinion editorial me ton më frontal politik, ose si analizë akademike me referenca më të zgjeruara teorike. Gazeta Flaka
Botuar nga Flaka
2,8 miliardë euro në bixhoz: simptomë e një shoqërie në pasiguri – Çfarë flet sociologjia për fenomenin?
