Pavarësia e Kosovës: nga ëndrra kolektive te bankat e Hagës
Botuar nga Flaka
Nga Driton Zenku
Pavarësia e Kosovës nuk fillon më 17 shkurt 2008. Ajo ditë ishte akti formal. Historia reale fillon shumë më herët – me një popull që vendosi të mos jetojë më nën frikë.
Vitet ’90: Strategjia e durimit
Pas suprimimit të autonomisë në vitin 1989 nga regjimi i Slobodan Milošević, Kosova hyri në dekadën e rezistencës paqësore.
Ibrahim Rugova ndërtoi një model paralel shteti – arsim, shëndetësi, diplomaci informale.
Ishte strategji e durimit. Por durimi ka kufi.
1998–1999: Lufta si pikë pa kthim
Kur doli në skenë Ushtria Çlirimtare e Kosovës, dinamika ndryshoi. Konflikti u bë i armatosur.
Reagimi i Beogradit ishte brutal. Spastrime, dëbime masive, masakra. Bota pa. Dhe më në fund reagoi.
Ndërhyrja ajrore e NATO në mars 1999 ishte momenti që e nxori Kosovën nga kontrolli efektiv serb. Nuk ishte vetëm operacion ushtarak; ishte ndërhyrje që vulosi fundin e një epoke.
1999–2008: Protektorat dhe negociata
Pas luftës, Kosova kaloi nën administrimin e United Nations përmes UNMIK-ut. Ishte një fazë e çuditshme: liri de facto, por jo shtetësi de jure.
Në vitet që pasuan, procesi u formalizua përmes planit të Martti Ahtisaari. Serbia refuzoi. Rusia bllokoi në Këshillin e Sigurimit.
Kosova zgjodhi rrugën unilaterale.
17 shkurt 2008: Akti
Në Kuvend, u shpall pavarësia. Dokumenti u lexua, flamujt u ngritën, qytetet shpërthyen në festë.
Shteti i ri nisi me njohje të menjëhershme nga SHBA dhe shumica e vendeve të BE-së.
Por pavarësia ishte e mbikëqyrur. Ishte kompromis ndërkombëtar, jo revolucion romantik.
Pas 2008: Realiteti i ftohtë
Shtetndërtimi rezultoi më i vështirë se shpallja.
Korrupsion, kapje institucionesh, polarizim politik. Dialog i pafund me Serbinë. Njohje të pjesshme ndërkombëtare.
Kosova fitoi sovranitet formal. Por lufta për funksionalitet vazhdoi.
Ironia historike
Dhe sot, gati dy dekada pas pavarësisë, disa nga figurat kyçe të luftës – ish-udhëheqës të UÇK-së dhe më vonë drejtues të shtetit – ndodhen në bankën e të akuzuarve në Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë.
Midis tyre edhe ish-presidenti Hashim Thaçi.
Akuzat lidhen me krime të pretenduara gjatë dhe pas luftës. Procesi është juridik. Por simbolika është politike.
Arkitektët e luftës që solli pavarësinë sot gjykohen për mënyrën si u zhvillua ajo luftë.
Konkluzioni që dhemb
Kosova është shtet falë një kombinimi: rezistencës paqësore, luftës së armatosur dhe ndërhyrjes ndërkombëtare. Asnjë nga këto nuk mjaftonte vetëm.
Por historia nuk është bardh e zi.
Lufta çlirimtare ishte kapitull i drejtë për liri.
Kjo nuk e përjashton përgjegjësinë individuale për krime, nëse provohen.
Ironia e madhe?
Shteti që lindi nga lufta për drejtësi, sot po përballet me drejtësinë ndërkombëtare për atë luftë.
Kjo është pjekuria e hidhur e një shteti të ri:
Liria fitohet me sakrificë.
Legjitimiteti ruhet me drejtësi.
Botuar nga Flaka
Shqipëria e paprekshme
