Raporti i CIA-s për Gligorovin: Frikë nga tensionet mes maqedonasve dhe shqiptarëve
Botuar nga Flaka
Një dokument i deklasifikuar i Central Intelligence Agency (CIA) hedh dritë mbi vlerësimet amerikane për situatën politike në Maqedonia e Veriut në fillim të viteve ’90 dhe rolin e presidentit të atëhershëm Kiro Gligorov, shkruan Gazeta Flaka.
Në dokument, Gligorov përshkruhet si një “burrë shteti i respektuar” dhe një strateg politik që përpiqej të balancojë forcat politike dhe etnike në vend gjatë periudhës së shpërbërjes së Jugosllavia. Analiza thekson përpjekjet e tij për të siguruar njohje ndërkombëtare për shtetin e ri dhe për të ruajtur stabilitetin në një rajon të përfshirë nga kriza.
Sipas dokumentit, Gligorov kishte refuzuar edhe një ofertë jozyrtare prej rreth 100 milionë dollarësh ndihmë nga zyrtarë të Greqia, e cila thuhet se ishte kushtëzuar me ndryshimin e emrit të shtetit “Maqedoni”.
Raporti i CIA-s përmend gjithashtu marrëdhëniet e tensionuara të Gligorovit me presidentin serb Slobodan Milosheviç, duke theksuar se ai kishte refuzuar përpjekjet për t’u afruar me shtetin jugosllav të dominuar nga Serbia. Në të njëjtën kohë, dokumenti vëren se Gligorov mbante kontakte me liderë rajonalë, përfshirë presidentin e Bosnjës, Alija Izetbegović.
Një pjesë e rëndësishme e dokumentit i kushtohet edhe situatës ndëretnike në vend. CIA thekson se tensionet mes shumicës maqedonase dhe pakicës së madhe shqiptare përbënin një nga sfidat kryesore për stabilitetin e shtetit të ri. Sipas analizës, liderët shqiptarë më të moderuar shprehnin besim te Gligorovi, ndërsa disa figura më radikale kishin hedhur ide për bashkimin e rajoneve me shumicë shqiptare me Kosovën.
Dokumenti përmend gjithashtu rolin e organizatës nacionaliste VMRO-DPMNE dhe tensionet politike që shoqëruan hartimin e kushtetutës së re në vitin 1991.
Publikimi i këtij dokumenti hedh dritë mbi mënyrën se si shërbimet amerikane të inteligjencës e shihnin situatën politike dhe etnike në Maqedoni në periudhën e tranzicionit pas shpërbërjes së Jugosllavisë.
Dokumenti i shqiptar në Shqip:
Kiro Gligorov, një burrë shteti i respektuar dhe reformator me përvojë, ka punuar vazhdimisht për të balancuar forcat konkurruese në republikën e tij dhe në gjithë Ballkanin. Disa e përshkruajnë atë si një “dhelpër të vjetër të mençur”, që i ka impresionuar me ndjenjën e tij të strategjisë dhe me vëmendjen ndaj detajeve.
Gligorov po mbikëqyr fushatën e republikës së tij për të fituar njohje ndërkombëtare. Ai ka shprehur zhgënjim të madh për vendimin e Komunitetit Evropian për të mbështetur kundërshtimet greke ndaj emrit Maqedonia.
Sipas burimeve, pavarësisht nevojës së madhe ekonomike të Maqedonisë, Gligorov ka refuzuar një ofertë private nga zyrtarë grekë prej 100 milionë dollarësh ndihmë, me kusht që emri i shtetit të ndryshohej. Presidenti ka deklaruar se kërkesat e Greqia janë të paarsyeshme dhe se Maqedonia nuk do t’i pranojë kurrë ato. Ai thekson se republika ka dhënë prova të mjaftueshme se nuk ka ambicie territoriale ndaj Greqisë apo ndaj ndonjë vendi tjetër.
Gligorov është përpjekur të ruajë komunikimin me liderët e tjerë të ish-Jugosllavisë, por ka refuzuar përpjekjet e presidentit serb Slobodan Milošević për ta bindur që të krijojë një lidhje me shtetin e mbetur jugosllav të dominuar nga Serbia. Ai nuk i beson Milosheviçit dhe e konsideron atë, bashkë me presidentin kroat Franjo Tuxhman, përgjegjës për krizën jugosllave.
Megjithatë, Gligorov është i interesuar për planin e kryeministrit jugosllav Milan Paniç për një bashkim ekonomik ballkanik, i cili sipas tij duhet të përfshijë edhe Greqinë dhe Turqinë. Në një takim në fund të tetorit 1992 me Paniçin, Gligorov ra dakord që qeveritë “jugosllave” dhe maqedonase të ndërmarrin shpejt masa për njohje të ndërsjellë.
Gligorov ka pasur gjithashtu marrëdhënie të afërta me presidentin e Bosnjës Alija Izetbegoviç, dhe ka thënë se në të kaluarën ata kanë qenë shpesh në kontakt.
Duke punuar për të ruajtur demokracinë
Presidenti ka deklaruar se dëshiron të mbetet në politikë derisa demokracia të marrë një bazë të fortë — një qëllim që kërcënohet nga tensionet e vazhdueshme mes pakicës së madhe etnike shqiptare dhe organizatës ultranacionaliste VMRO-DPMNE.
Duke filluar nga formulimi i Kushtetutës së re të Maqedonisë, të miratuar në nëntor 1991, Gligorov është përpjekur të balancojë tensionet etnike duke theksuar të drejtat e qytetarëve individualë, dhe jo të drejtat e nacionaliteteve.
Shumica e liderëve të moderuar shqiptarë etnikë thonë se kanë besim te Gligorovi — një lider i Aleancës Socialdemokrate (ish-komunistët) — por ata gjithashtu pretendojnë se qeveria është shpesh e pandjeshme ndaj shqetësimeve të shqiptarëve.
Disa nga liderët më radikalë shqiptarë kanë deklaruar publikisht se do të dëshironin që rajonet e Maqedonisë ku shqiptarët janë shumicë të bashkoheshin me një republikë të re të Kosovës.
Botuar nga Flaka
2,8 miliardë euro në bixhoz: simptomë e një shoqërie në pasiguri – Çfarë flet sociologjia për fenomenin?
