Protesta e 6 prillit për gjuhën shqipe, mbështetje nga profesorët dhe thirrje për reflektim institucional

Prorektori për Arsim dhe Çështje Studentore në Universiteti Nënë Tereza, Fati Iseni, ka shprehur mbështetjen e tij të hapur ndaj studentëve lidhur me çështjen e përdorimit të gjuhës shqipe, duke paralajmëruar pjesëmarrjen në protestën e 6 prillit.

Në reagimin e tij publik, Iseni thekson se përdorimi i gjuhës amtare është një e drejtë themelore që nuk cenon gjuhët e tjera.

“Përdorimi i gjuhës amtare është e drejtë elementare dhe, në rastin konkret, përdorimi i gjuhës shqipe askund nuk e dobëson gjuhën maqedonase; përkundrazi, e përforcon tolerancën dhe krijon kohezion më të balancuar mes bashkësive”, deklaron ai.

Duke iu referuar karakterit multietnik të shtetit, ai shton:

“RMV-ja është shtet multietnik… ky shtet është i përbashkët dhe bashkë me të edhe hiseja dhe përgjegjësitë janë të përbashkëta.”

Iseni shpreh gjithashtu besimin se të drejtat e fituara nuk do të cenohen:

“Besoj se establishmenti politik relevant në shtet funksionon mbi bazën e principeve evroperëndimore dhe nuk do të lejojë që të drejtat e fituara të shqiptarëve të krasiten me abrogime apo keqinterpretime të ligjeve.”

Në fund, ai konfirmon pjesëmarrjen në protestë:

“Si profesor dhe, mbi të gjitha, si prind… më 6 prill 2026, ora 12:30, do të jem në mesin e tyre për të kërkuar drejtësi dhe barazi.”

Ndërkohë, profesoresha e Fakultetit Juridik në Universiteti i Tetovës, Vlona Pollozhani, e cilëson protestën si një sinjal të fortë për reflektim institucional dhe shoqëror në Maqedonia e Veriut.

“Protesta e studentëve në 6 Prill është një thirrje e qartë për reflektim mbi stabilitetin politik dhe shoqëror… barazia gjuhësore është parakusht për bashkëjetesë,” deklaroi ajo.

Sipas Pollozhanit, baza kushtetuese për përdorimin e gjuhëve buron nga Marrëveshja e Ohrit.

“Ky status sanksionon parimin e barazisë efektive dhe karakterin shumetnik të shtetit, duke e shndërruar përdorimin e gjuhës nga një çështje identitare në një normë imperative (jus cogens),” theksoi ajo.

Ajo paralajmëron se çdo kufizim i kësaj të drejte cenon rendin juridik:

“Çdo tentativë për kontestimin apo reduktimin e kësaj të drejte… cenon parimin e pacta sunt servanda.”

Ndërkohë, profesori Izet Zeqiri ngre alarmin për pabarazi strukturore në arsimin e lartë.

Sipas tij, mbi 12 mijë studentë shqiptarë përballen me mungesë të barazisë gjuhësore, sidomos në provimet për licenca profesionale.

“Ky është një konflikt strukturor, që vjen nga moszbatimi i amendamentit 5 të Kushtetutës dhe ligjeve për përdorimin e gjuhës,” deklaron Zeqiri.

Ai thekson se situata është veçanërisht shqetësuese në drejtësi, ku shumica e studentëve studiojnë në shqip, por nuk mund të japin provimet kryesore në gjuhën e tyre.

Në fund, ai u bën thirrje institucioneve të garantojnë barazi të plotë dhe mbështet të drejtën e studentëve për protestë paqësore, duke e cilësuar atë si mjet legjitim për kërkimin e të drejtave.

Në anën tjetër, studentët nga Universiteti i Tetovës, Universiteti Nënë Tereza dhe Universiteti i Evropës Juglindore u kanë bërë thirrje publike profesorëve për mbështetje.

“Sot gjendemi përballë një sfide të tillë, ku mbështetja dhe zëri juaj janë të domosdoshëm për ne,” thuhet në letrën e tyre.

Ata kërkojnë të drejtën për të dhënë provimin e jurisprudencës në gjuhën shqipe:

“Kërkojmë një të drejtë që na takon me Kushtetutë dhe ligj… mundësinë për të dhënë provimin e jurisprudencës në gjuhën shqipe.”

Studentët njoftojnë se protesta do të mbahet më 6 prill, ora 12:30 në Shkup, me nisje nga Ura e Gurit, duke bërë thirrje për pjesëmarrje masive dhe dinjitoze.

“Ju ftojmë që të bëni apel publik për mbështetje masive të protestës paqësore dhe për pjesëmarrje dinjitoze,” theksohet në apel. Gazeta Flaka