Narrativat bien, faktet mbeten: Maqedonia e Veriut u formua në vitin 1944

Në antikitet ekzistonte Mbretëria e Maqedonisë, me qendër në rajonin e sotëm të Greqisë veriore dhe pjesërisht Ballkanit.

E lidhur me figura si Aleksandri i Madh dhe Filipi II, ishte një mbretëri helenistike (e lidhur me botën greke antike). Gjuha dhe kultura e saj ishin të lidhura me botën e lashtë greke. Dhe, k Kjo Maqedoni nuk është e njëjtë me shtetin që pretendohet – Maqedoninë e Veriut.

Popullsia sllave në rajon u vendos shumë më vonë. Nga shekulli VI–VII pas Krishtit, gjatë migrimeve sllave në Ballkan. U formuan struktura mesjetare dhe më vonë ndikime bizantine dhe osmane. Gjuha dhe identiteti modern maqedonas janë pjesë e familjes sllave jugore.

Shteti modern Maqedonia e Veriut, u bë i pavarur në 1991 kurse ishte formuar si republikë në Jugosllavi (1944).

“Maqedonia antike” përdoret sot kryesisht si instrument narrativ politik dhe identitar, jo vetëm si koncept historik. Kjo ndodh në disa mënyra të dallueshme në rajon, sidomos në lidhje me Maqedonia e Veriut dhe debatet e identitetit.

Gjatë qeverisjes së VMRO-DPMNE (2006-2016) u promovua një narrativë që theksonte lidhjen me antikitetin, duke e zhvendosur fokusin nga origjina sllave drejt një identiteti historik më të gjerë dhe simbolik

Në diskursin politik të brendshëm, “antikja” është përdorur për legjitimim identitar, pra për të forcuar idenë e një vazhdimësie historike të shtetit, dhe për të lidhur identitetin modern me figurat e antikitetit (p.sh. Aleksandri i Madh).

Kjo, sidomos gjatë viteve 2006–2016 (projekti “Shkupi 2014”), monumente, muze dhe simbole që synonin të krijonin një imazh të lashtë dhe madhështor shtetëror. Kjo u përdor për të ndërtuar kohezion të brendshëm politik dhe identitar, por u kritikua si “instrumentalizim i historisë”.

Në nivel ndërkombëtar, “Maqedonia antike” është pjesë e debatit historik me Greqinë. Greqia e konsideron Maqedoninë antike si pjesë të trashëgimisë helene, kurse debati u bë qendror në mosmarrëveshjen për emrin e shtetit.

Ky konflikt u zgjidh pjesërisht me marrëveshjen e Prespës (2018) dhe ndryshimin e emrit në Maqedonia e Veriut.

Në diskursin politik shqiptar Maqedonia antike” shpesh shihet si projekt ekskluziv etno-kombëtar, përdoret si shembull i asimetrisë së identiteteve shtetërore dhe kritikohet kur shihet si përjashtues ndaj komuniteteve të tjera.

Në narrativat rajonale dhe ndërkombëtare shihet si simbol i “politikës së historisë” dhe përdoret si shembull se si shtetet ballkanike. Ndërtojnë legjitimitet përmes së kaluarës dhe shpikin kontinuitete historike” për qëllime politike. Kjo akceptohet si përdorimi i antikitetit për turizëm, imazh ndërkombëtar dhe diplomaci kulturore.

Ish kryeministri i vendit, Ljubço Georgievski përfaqëson një nga zërat më të veçantë në debatin mbi historinë dhe identitetin maqedonas. Në qëndrimet e tij publike, ai ka argumentuar se shteti modern i Maqedonia e Veriut është produkt i drejtpërdrejtë i periudhës jugosllave, konkretisht i vitit 1944, dhe se identiteti institucional dhe shtetëror është ndërtuar në këtë kontekst historik. Në këtë kuptim, ai hedh poshtë idenë e një vazhdimësie të drejtpërdrejtë me antikitetin.

Georgievski ka qenë kritik i ashpër i politikave që lidhen me “antikizimin”, duke i cilësuar ato si një formë të “falsifikimit të historisë”. Ai ka kundërshtuar narrativat që e lidhin identitetin modern maqedonas me figura si Aleksandri i Madh, duke theksuar se një qasje e tillë është më shumë projekt politik sesa realitet historik dhe se dëmton besueshmërinë ndërkombëtare të shtetit.

Në të njëjtën kohë, ai ka pranuar publikisht afërsinë historike dhe gjuhësore të maqedonasve me Bullgaria, duke mbështetur një qasje më të hapur dhe më pragmatike në raportet me Sofjen. Kjo e ka vendosur atë shpesh në qendër të polemikave në skenën politike maqedonase.

Në thelb, Georgievski përfaqëson një linjë interpretimi sipas së cilës identiteti modern maqedonas është formuar kryesisht në shekullin XX dhe lidhja me antikitetin është e ekzagjeruar për qëllime politike. Për të, debati mbi historinë duhet të mbështetet në analiza të verifikueshme dhe jo në narrativë mitologjike.

“Maqedonia antike” sot nuk funksionon vetëm si kategori historike, por si mjet legjitimimi politik, instrument identitar, burim konflikti simbolik dhe resurs diplomatik dhe kulturor.

Në shkencat politike dhe studimet e Ballkanit, kjo quhet shpesh: “politics of antiquity” – përdorimi i historisë së lashtë për qëllime moderne politike.

Përdorimi i antikitetit në propagandën rajonale në Ballkan nuk është unik për një shtet. Ai është pjesë e një modeli më të gjerë të quajtur në literaturë “politika e historisë”—ku e kaluara përdoret për të ndërtuar legjitimitet, identitet dhe ndikim politik në të tashmen.

Në Ballkan historia nuk është vetëm e kaluar, por edhe instrument aktiv politik. Në shumicën e rasteve, Antikiteti nuk përdoret për të shpjeguar historinë, por për të justifikuar politikën e sotme. Gazeta Flaka