Driton Zenku: Kur e drejta kthehet në debat, shteti ka dështuar

Nga Driton Zenku

Në Maqedonia e Veriut, gjuha shqipe nuk është më një kërkesë politike. Nuk është as një çështje negociatash apo kompromisesh të përkohshme. Ajo është një e drejtë e garantuar me Kushtetutë dhe e rregulluar me ligj të veçantë. Dhe pikërisht për këtë arsye, fakti që sot ende diskutohet për zbatimin e saj, është tregues i një problemi shumë më të thellë sesa vetë çështja gjuhësore.

Kur një e drejtë kushtetuese kthehet në debat publik, atëherë nuk kemi të bëjmë më me interpretim ligjor, por me mungesë vullneti politik dhe institucional për ta zbatuar ligjin. Shqipja nuk kërkon favore. Nuk kërkon tolerancë. Ajo kërkon vetëm atë që i takon: zbatim të plotë dhe të barabartë.

Ligjet ekzistojnë. Korniza juridike është e qartë. Por në praktikë, ajo që mungon është konsistenca. Në disa institucione shqipja respektohet, në disa të tjera relativizohet, ndërsa në shumë raste trajtohet si barrë administrative dhe jo si detyrim kushtetues. Kjo qasje selektive është në vetvete problematike, sepse krijon një realitet ku të drejtat nuk janë universale, por të negociueshme.

Roli i Gjykata Kushtetuese e Maqedonisë së Veriut në këtë kontekst bëhet vendimtar. Një shtet i së drejtës nuk mund të funksionojë nëse institucionet që duhet të garantojnë Kushtetutën, bëhen pjesë e debatit politik apo e interpretimeve të motivuara nga interesa ditore. Drejtësia nuk mund të jetë selektive, e aq më pak gjuhësore.

Argumentet që përdoren kundër zbatimit të plotë të shqipes – kosto, efikasitet, ngarkesë administrative – janë në thelb justifikime që nuk qëndrojnë përballë një parimi të thjeshtë: të drejtat kushtetuese nuk maten me kosto. Ato maten me detyrim.

Në një shtet që synon të jetë demokratik dhe funksional, barazia nuk duhet të jetë vetëm e shkruar në letër, por e ndjeshme në përditshmëri. Dhe gjuha është një nga format më të drejtpërdrejta të kësaj barazie. Kur një qytetar nuk mund të përdorë gjuhën e tij në mënyrë të plotë në raport me shtetin, atëherë ai qytetar nuk është plotësisht i barabartë.

Prandaj, çështja e gjuhës shqipe nuk është një debat teknik. Është një test politik dhe institucional. Është një pasqyrë që tregon nëse Maqedonia e Veriut është vërtet një shtet i të gjithë qytetarëve të saj, apo një shtet ku të drejtat varen nga interpretimi i momentit.

Në fund, pyetja nuk është nëse shqipja duhet të zbatohet. Kjo është e qartë. Pyetja është: kush mban përgjegjësi që ajo nuk zbatohet?

Sepse kur e drejta kthehet në debat, shteti ka dështuar.