Studimi që ndryshon historinë e patates: Si lindi ushqimi bazë i botës

Patatja, një nga ushqimet më të rëndësishme në botë, e ka origjinën nga Andet dhe është shndërruar në një produkt bazë global që nga mesi i shekullit të 16-të, kur u soll në Evropë nga eksploruesit. Sot ajo renditet ndër kulturat ushqimore më të konsumuara në planet, pas misrit, grurit dhe orizit.

Megjithatë, origjina evolucionare e patates ka mbetur për dekada një mister për shkencëtarët. Tani, një studim i ri shkencor, i botuar në fund të vitit 2025 në revistën prestigjioze Cell, ka hedhur dritë mbi këtë enigmë të vjetër.

Studiues nga Universiteti i Utah-ut kanë analizuar qindra gjenome bimësh dhe kanë zbuluar se patatja moderne është rezultat i një hibridizimi natyror mes stërgjyshit të domates dhe një bime të egër të quajtur Solanum etuberosum, e cila gjendet në territorin e Kilit të sotëm. Ky proces evolucionar besohet të ketë ndodhur rreth 8–9 milionë vjet më parë.

Sipas studimit, një kombinim unik gjenetik ishte vendimtar për krijimin e patates: gjeni SP6A, i trashëguar nga domatja, mundësoi formimin e zhardhokëve, ndërsa gjeni IT1 nga Solanum etuberosum kontrolloi rritjen e rizomave. Pa këtë përzierje gjenetike, patatja siç e njohim sot nuk do të ekzistonte.

Zhardhokët, si struktura nëntokësore, rezultuan të ishin një avantazh jetik evolucionar, duke shërbyer si depo energjie dhe uji. Kjo i lejoi bimët të mbijetonin në kushtet e ashpra klimatike të Andeve, duke nxitur përhapjen dhe përshtatjen e tyre në mjedise të ndryshme.

Falë këtij “truku” evolucionar, patatja u diversifikua në më shumë se 100 specie të egra dhe të kultivuara, të njohura sot në mbarë botën. Studiuesit theksojnë se ky zbulim ndryshon mënyrën se si e kuptojmë evolucionin, duke treguar se hibridizimi nuk është gjithmonë një devijim, por shpesh një motor i fuqishëm i krijimit të jetës së re.

Flaka