Kur institucionet mbeten peng i politikës: Rasti i Inspektoratit të Gjuhëve

Driton ZENKU – Sociolog/Gazetar

Rasti i Inspektoratit të Gjuhëve, ku punonjësit prej muajsh nuk kanë marrë paga për shkak të mungesës së ndryshimeve ligjore në Kuvend, ngre disa shqetësime të thella për mënyrën se si ndërtohen dhe funksionojnë institucionet në Maqedoninë e Veriut – veçanërisht në kontekstin e shtetndërtimit multietnik dhe të garantimit të të drejtave gjuhësore.

Institucioni si simbol dhe funksion

Inspektorati i Gjuhëve nuk është një institucion si çdo tjetër. Ai përfaqëson konkretizimin institucional të barazisë gjuhësore, e cila është një nga shtyllat e Marrëveshjes së Ohrit dhe e procesit të ndërtimit të një shteti të përbashkët për qytetarët shqiptarë dhe maqedonas.

Nga ky këndvështrim, Inspektorati ka dy funksione:

1. Simbolik – përfaqëson njohjen institucionale të gjuhës shqipe si pjesë e sistemit shtetëror.
2. Praktik – mbikëqyr zbatimin e ligjit dhe mbron të drejtat gjuhësore në administratë, arsim dhe jetë publike.

Kjo e bën atë një hallkë kyçe të ndërveprimit mes politikës dhe qytetarit. Dhe pikërisht për këtë arsye, mosfunksionimi i tij dërgon një mesazh shumë problematik për shoqërinë shqiptare: se edhe institucionet që duhet të garantojnë barazinë mund të bëhen lehtë viktimë e lojërave politike.

Politizimi dhe funksionaliteti i shtetit

Mosmarrja e pagave nga ana e të punësuarve nuk është rezultat i mungesës së mjeteve buxhetore, por mungesës së vullnetit politik për të siguruar shumicën Badenteri që kërkohet për ndryshimet në Ligjin për Inspektoratin. Opozita shqiptare refuzon të japë votat me pretendimin se ndryshimet nënkuptojnë “zbehje të subjektivitetit juridik” të institucionit, ndërsa shumica insiston se ndryshimet janë teknike dhe urgjente për të mundësuar pagesat.

Ky konflikt nxjerr në pah një tension të thellë midis legjitimitetit juridik dhe legjitimitetit politik. Opozita mbështet ruajtjen e simbolikës institucionale, shumica kërkon zgjidhje pragmatike – ndërkohë, punonjësit mbeten pa paga dhe qytetarët pa një institucion që duhet të jetë aktiv në mbrojtjen e të drejtave të tyre.

Efektet sociale dhe pasiguria institucionale

Në këtë proces, humbësit më të mëdhenj janë administrata dhe qytetarët. Të punësuarit në Inspektorat gjenden në një pasiguri të dyfishtë: nga njëra anë nuk paguhen, dhe nga ana tjetër nuk dinë nëse institucioni i tyre do të ketë të ardhme të qëndrueshme. Kjo ndikon drejtpërdrejt në moralin e shërbimit civil, në besimin e qytetarëve në shtet, dhe në perceptimin e barazisë reale në shoqëri.

Nevoja për konsensus institucional dhe de-politizim

Rasti i Inspektoratit të Gjuhëve duhet të shërbejë si shtysë për një reflektim të thellë institucional. Në një shtet demokratik dhe multietnik, institucione si ky nuk mund të varen nga humori politik apo nga betejat ndërpartiake. Ato duhet të kenë garanci ligjore dhe mbështetje të pakushtëzuar, sepse përndryshe dëmtohet vetë arkitektura e bashkëjetesës.

Është koha për të ndarë interesin institucional nga kalkulimi politik dhe për të ndërtuar kultura politike të përgjegjësisë, ku institucionet nuk përdoren si levë për pazare, por si mjete për barazi, funksionalitet dhe shërbim ndaj qytetarit. Flaka Media

Rubrika Socio Aspekt trajton ngjarjet nga këndvështrimi sociologjik dhe në paanshmëri të politikës redaktuese . Autor është Driton Zenku, sociolog i diplomuar.