Arti është jetë – sidomos tani, kur daullet e luftës bien si një shpatë e Demokleut mbi kokat tona

Shkuan Memedali Jusufi

Arti është shprehje dhe zbatim i aftësive dhe imagjinatës krijuese njerëzore, i vlerësuar për bukurinë dhe fuqinë e tij emocionale. Por sot, më shumë se kurrë, ai është edhe strehë.

Është vonë tashmë. Nisim një udhëtim drejt një vendi piktoresk – një perëndim dielli, një tingull orkestral që të përshkon, apo një pikturë që të ndal frymën. Ngjyrat e Rekës së Epërme të joshin natyrshëm. Galiçniku, Tërnica, Senca dhe Leunova janë destinacione ku natyra dhe arti bashkohen në një përjetim të vetëm.

Ekspertët thonë se kërkimi i këtyre përvojave të thella çon drejt një jete më të lumtur dhe më të shëndetshme. Njeriu e ndien madhështinë përmes natyrës, fesë, muzikës, artit pamor dhe arkitekturës. E ndien sidomos kur përballet me diçka që është përtej kornizës së tij të zakonshme – diçka e madhe, e pashpjegueshme, misterioze. Siç thekson Dacher Keltner, ky emocion na nxjerr nga vetvetja.

Frika e bukur – ajo ndjesi përulësie përballë madhështisë – e zbut egoizmin. Të bën të ndash, të bashkëpunosh, të lidhesh me të tjerët. Dhe pikërisht këto lidhje janë themeli i shëndetit dhe lumturisë sonë.

Por arti nuk është vetëm përjetim i jashtëm. Është dialog i brendshëm. Një përballje e vazhdueshme me veten. Një katarsis i pastër.

A është mjaftueshëm të shohësh një pikturë të bukur për ta ndjerë këtë? Jo. Është më komplekse. Një arkitekt, urbanist, kompozitor, aktor, piktor apo fotograf kërkon vazhdimisht të pasurojë hartën e vet mendore – për ta kthyer më pas në vepër. Reka ofron pikërisht këtë: një horizont që të detyron të mendosh më thellë.

Poezia, si forma më e ndjeshme, i afrohet këtij përjetimi përmes muzikalitetit dhe reflektimit filozofik. Njësoj si një peizazh i bukur – i thjeshtë në dukje, por i pafund në përmbajtje.

Krijimi lind nga përjetimi. Nga ajo që ndodh brenda njeriut kur shumë faktorë bashkohen dhe e shtyjnë drejt shprehjes. Një vend i tillë, si krahina jonë malore, nuk është vetëm hapësirë – është burim.

Arti është një brengë e bukur e shpirtit. Një trazim që të lëviz, të sfidon, të lodh dhe njëkohësisht të pastron. Ai e sfidon kohën dhe mbetet – jo për një moment, por për shumë.

Arti e bën njeriun të lirë. Por kjo liri nuk është e dhënë – kërkon ndjeshmëri, përvojë dhe formim. Kërkon një sy që sheh dhe një mendje që kupton.

Arti përfshin gjithçka: muzikën, letërsinë, filmin, skulpturën, pikturën. Është pjesë e madhe e kulturës dhe e historisë njerëzore. Dhe megjithatë, mbetet i papërkufizueshëm.

Arti është njëkohësisht hyjnor dhe profan. Flamur paqeje dhe armë lufte. Frymëzim dhe dhimbje. Jetë dhe kujtesë e vdekjes. Herë gjithçka, herë asgjë.

Ndoshta pikërisht këtu qëndron thelbi: arti nuk futet në një përkufizim të vetëm. Sepse është i pafund.

Dhe pikërisht për këtë arsye – arti është jetë. Sidomos tani, kur daullet e luftës po bien gjithnjë e më fort.