Frikë nga barazia

Shkruan Memedali Jusufi

Narrativi i “frikës nga barazia” në Maqedoninë e Veriut është thelluar ndjeshëm gjatë periudhës 2024–2026, duke u zhvendosur nga një debat teorik në një përplasje konkrete institucionale dhe ligjore
Termi “frikë nga barazia” i referohet një narrativi politik dhe shoqëror në Maqedoninë e Veriut, ku procesi i avancimit të të drejtave të shqiptarëve dhe arritja e barazisë së plotë kushtetuese shihet nga qarqe të caktuara si rrezik për karakterin unitar të shtetit.
Ky narrativ trajton disa pika kyçe në diskursin publik shqiptar:
Shteti i përbashkët kundrejt atij unitar: Narrativi shqiptar argumenton se Maqedonia e Veriut duhet të funksionojë si një shtet i përbashkët i popujve që jetojnë në të, ku qëndrueshmëria varet nga një rend politik që reflekton realitetin multietnik.Barazia e “cunguar”: Kritikët vlerësojnë se aktualisht barazia varet nga marrëveshjet politike momentale dhe jo nga një bazë e qëndrueshme kushtetuese, duke e cilësuar shtetin si “asimetrik” me dy standarde.
Gjuha dhe Identiteti: Diskutimet rreth gjuhës shqipe shpesh shihen si një test për këtë barazi. Lënia e çështjes së gjuhës në “korridore” politike interpretohet si mungesë vullneti për barazi të plotë.Mesazhet politike: Liderë politikë, si Ali Ahmeti, kanë bërë thirrje publike për të tejkaluar këtë frikë, duke deklaruar se shteti nuk rrezikohet nga barazia me shqiptarët, por përfiton nga stabiliteti që ajo sjell.
Perspektiva Evropiane: Ekziston një konsensus brenda opinionit shqiptar se vetëm barazia e plotë dhe funksionimi i mirëfilltë i shtetit të së drejtës i hapin vendit perspektivën reale evropian
Ndryshimet Kushtetuese dhe “20 Përqindëshi”
Narrativi shqiptar kërkon që barazia të mos jetë statistikore (e lidhur me numrin e popullsisë), por parimore:
Heqja e përkufizimit fyes: Ekziston një kërkesë e vazhdueshme për të hequr termin “gjuha që e flasin mbi 20%” dhe për ta zëvendësuar me “gjuha shqipe”.
Kushtëzimi me integrimin: Partitë shqiptare kanë kushtëzuar përfshirjen e pakicës bullgare në Kushtetutë (kërkesë e BE-së) me ridefinimin e gjuhës shqipe si gjuhë zyrtare në të gjithë territorin, pa kufizime përqindjesh.
Përjashtimi Politik dhe Legjitimiteti
Pas zgjedhjeve të vitit 2024, konfigurimi i ri qeveritar solli një krizë të re narrativi:
Teoria e “Hegjemonisë”: Opozita shqiptare (veçanërisht BDI) ka akuzuar qeverinë e udhëhequr nga VMRO-DPMNE për instalimin e një “hegjemonie etnike” maqedonase, duke argumentuar se barazia po shkatërrohet përmes anashkalimit të vullnetit të shumicës së shqiptarëve.
Frika nga “Margjinalizimi”: Sipas këtij këndvështrimi, frika maqedonase nga barazia është shndërruar në një politikë aktive për t’i kthyer shqiptarët në “pajisje” politike dhe jo në partnerë shtetformues.
Integrimi Evropian si Mjet Barazie
Përderisa për palën maqedonase procesi i BE-së shihet shpesh si kërcënim për identitetin (për shkak të kontesteve me Bullgarinë), për shqiptarët ky proces shihet si garancia e vetme për barazi të qëndrueshme. Stagnimi i integrimit gjatë vitit 2025 ka rritur zhgënjimin dhe ka forcuar narrativin se “frika nga tjetri” po bllokon të ardhmen e të gjithë shtetit.
Narrativi i “frikës nga barazia” është shndërruar në një krizë legjitimiteti dhe qëndrueshmërie shtetërore, sidomos pas zhvillimeve dramatike të prillit 2026. Ky diskurs tani përqendrohet në atë që analistët e quajnë “çmontim institucional” të arritjeve të pas-vitit 2001.
Revolta e Studentëve dhe “Jurisprudenca në Shqip”
Më 6 prill 2026, Shkupi u përfshi nga protesta masive të mijëra studentëve shqiptarë. Shkaku ishte refuzimi i Ministrisë së Drejtësisë për të lejuar dhënien e provimit të jurisprudencës në gjuhën shqipe.
Narrativi: Kjo lëvizje shihet si një tentativë për të krijuar barriera profesionale për shqiptarët dhe për të minuar ligjin për gjuhët.
Reagimi: Studentët kërkuan dorëheqjen e ministrit Igor Fillkov, duke përdorur sllogane si “Po preke gjuhën shqipe, zhduket Maqedonia”.
“Gjuha e Gjobave” dhe Gjykata Kushtetuese
Një tjetër pikë tensioni është vendimi i kryetarit të Gjykatës Kushtetuese për dërgimin e njoftimeve të gjobave vetëm në maqedonisht dhe anglisht.
Perceptimi: Përjashtimi i shqipes nga komunikimi zyrtar ndëshkues interpretohet si një rikthim i shtetit “mono-etnik” ku shqiptarët trajtohen si të huaj në shtetin e tyre.
Rreziku i shfuqizimit: Ka shqetësime reale se Gjykata Kushtetuese mund të shfuqizojë pjesë thelbësore të Ligjit për Përdorimin e Gjuhëve, gjë që presidenti Stevo Pendarovski e ka cilësuar si një “problem të madh” për stabilitetin.
“Letra e Hapur” e Ali Ahmetit (Prill 2026)
Më 9 prill 2026, lideri i BDI-së, Ali Ahmeti, u dërgoi një letër të hapur partnerëve ndërkombëtarë.
Përmbajtja: Ai paralajmëroi se Maqedonia e Veriut po rrëshqet drejt një krize të thellë për shkak të “obsesionit psikologjik” me dominimin ndaj shqiptarëve.
Mesazhi: Sipas tij, “Maqedonia pa shqiptarët nuk është shtet, është rrezik”, duke artikuluar hapur se barazia nuk është dëshirë, por kusht për ekzistencën e shtetit.
Fragmentimi i Faktorit Politik Shqiptar
Brenda këtij narrativi ekziston edhe një betejë e brendshme për legjitimitet:
BDI kundër VLEN: Ndërsa BDI akuzon për “vasalitet” ndaj VMRO-DPMNE-së, koalicioni VLEN mbron pozicionin e tij si pjesë e qeverisë.
Akuzat për “Heqemoni”: Opozita shqiptare pretendon se qeveria aktuale po nxit tensione etnike për të rifituar statusin e humbur të dominimit maqedonas.
Konteksti Gjeopolitik
Narrativi shqiptar tani po e lidh “frikën nga barazia” me ndikimet e jashtme destabilizuese. Argumentohet se dobësimi i kohezionit etnik e bën vendin më të cenueshëm ndaj agjendave që duan ta mbajnë rajonin jashtë BE-së.
Kjo periudhë (2024-2026) po shënon fundin e “romancës” së Marrëveshjes së Ohrit dhe fillimin e një përplasjeje për ta definuar Maqedoninë e Veriut ose si një shtet qytetar të barabartë, ose si një demokraci etnike maqedonase me pakica të “integruara”