Marrëdhënia midis shërbimeve të inteligjencës dhe gazetarëve gjatë luftërave

Shkruan: Memedali Jusufi

Marrëdhënia midis shërbimeve të inteligjencës dhe gazetarëve gjatë luftërave është komplekse dhe shpesh kontradiktore. Në parim, inteligjenca është kundër zbulimeve të gazetarëve, pasi ato mund të ekspozojnë operacione sekrete. Në këtë optikë, merr rëndësi e veçantë inteligjenca kundër-investigative. Agjenci si FSB (Rusi) apo MSS (Kinë) kanë krijuar njësi të dedikuara për të ndjekur dhe monitoruar gazetarët investigativë.

Në raste të caktuara, shërbimet sekrete kanë kryer operacione eliminimi ose rrëmbimi të gazetarëve edhe jashtë zonave të luftës, në vende të treta, për të parandaluar publikimin e materialeve sensitive.

Situata aktuale globale e bën këtë çështje edhe më thelbësore. Ajo përfshin një balancë delikate midis sigurisë kombëtare, mbrojtjes ligjore dhe etikës profesionale. Ndërsa gazetarët mbrohen si civilë sipas së drejtës ndërkombëtare, realiteti i luftës shpesh krijon tensione mes nevojës për informacion të inteligjencës dhe lirisë së medias.

Kjo dinamikë ka evoluar në një “luftë narrativesh”, ku teknologjia dhe mbikëqyrja luajnë rol kyç. Historikisht, marrëdhënia midis inteligjencës dhe gazetarëve ka qenë e mbushur me bashkëpunime sekrete, përdorim si “asete” dhe konflikte të hapura.

Gjatë Lufta e Ftohtë, CIA ndërmori një program të njohur si Operation Mockingbird për të infiltruar mediat amerikane dhe të huaja. Mbi 400 gazetarë amerikanë bashkëpunuan fshehurazi, duke shkruar artikuj të orientuar, duke mbledhur informacione dhe duke penguar publikimin e lajmeve që dëmtonin interesat amerikane. Ky rrjet ndikoi në formësimin e opinionit publik global, veçanërisht gjatë konflikteve në Vietnam, Amerikën Latine dhe Lindjen e Mesme.

Shumë figura të njohura kanë pasur lidhje me inteligjencën. Kim Philby, përpara se të zbulohej si spiun sovjetik, punoi si korrespondent i gazetës The Times gjatë Luftës Civile Spanjolle, duke përdorur gazetarinë si mbulesë për aktivitetet e tij. Ndërsa Virginia Hall, gjatë Luftës së Dytë Botërore, përdori kredencialet si gazetare për të ndihmuar rezistencën franceze dhe operacionet aleate.

Në konfliktet moderne, si lufta në Ukrainë, gazetaria investigative shpesh kryen funksione që tradicionalisht i përkisnin inteligjencës. Gazetarë nga platforma si Slidstvo.info kanë përdorur teknologji të avancuara për identifikimin e autorëve të krimeve të luftës, duke analizuar metadata dhe materiale digjitale. Këto të dhëna po përdoren gjithnjë e më shumë si prova në gjykata ndërkombëtare.

Një tjetër dimension është “gazetaria e integruar” (embedded journalism), e formalizuar gjatë Lufta e Irakut 2003. Ndërsa kjo i dha gazetarëve akses të drejtpërdrejtë në front, krijoi edhe konflikt interesi, pasi ata vareshin nga ushtria për siguri dhe logjistikë, gjë që shpesh ndikonte në objektivitetin e raportimit.

Kur bashkëpunimi mungon, gazetarët bëhen objektiv. Në vende si Sudan dhe Siri, dhjetëra gazetarë janë arrestuar ose zhdukur për të parandaluar rrjedhjen e informacioneve. Sipas UNESCO, mbi 50% e vrasjeve të gazetarëve ndodhin në zona konflikti, shpesh si rezultat i shënjestrimit të qëllimshëm.

Në vitet 2024–2026, kjo marrëdhënie ka hyrë në një fazë të re, ku teknologjia ka fshirë kufijtë tradicionalë.

“Gazetaria e hijeve” dhe infiltrimi digjital
Shërbimet e inteligjencës përdorin metoda të avancuara si:

• Krijimi i identiteteve të rreme të gazetarëve në rrjete si LinkedIn ose Signal për të kontaktuar burime;
• Përdorimi i deepfake për të diskredituar gazetarët.

Gazetarët si “mburojë informative”

• Rrjedhje të kontrolluara të dokumenteve që përmbajnë dezinformata;
• Analiza e metadata-ve për të zbuluar pozicione strategjike ushtarake.

Riklasifikimi i gazetarëve
Një trend shqetësues është trajtimi i gazetarëve si “operatorë zbulimi”, sidomos kur përdorin drone. Kjo bie ndesh me Konventat e Gjenevës, të cilat i konsiderojnë gazetarët si civilë, dhe krijon rrezik për shënjestrimin e tyre si objektiva ushtarake.