Nga Budapesti në Shkup: A po hyn Maqedonia e Veriut në modelin hungarez të ndikimit rus?

Afera e spiunazhit në Maqedoninë e Veriut nuk mund të shihet më si një incident i izoluar ballkanik apo si përplasje rutinë mes pushtetit dhe opozitës. Nëse lexohet në kontekstin më të gjerë evropian, ajo lidhet drejtpërdrejt me frikën në rritje të Perëndimit për depërtimin rus në institucionet shtetërore të vendeve anëtare të NATO-s dhe të Bashkimit Evropian, shkruan Gazeta Flaka

Prandaj nuk është rastësi që shumë analistë po e krahasojnë klimën në Shkup me zhvillimet alarmante në Hungary Hungari, ku sipas raportimeve të The Washington Post, ish-ministri i Jashtëm hungarez Péter Szijjártó Péter Szijjártó dyshohet se ka informuar rregullisht Russia Rusinë mbi diskutimet e brendshme të Bashkimit Evropian.

Sipas raportimit, Szijjártó zhvillonte telefonata të shpeshta me ministrin rus të Jashtëm Sergei Lavrov menjëherë pas takimeve të Këshillit të BE-së, duke i përcjellë Moskës informacione në kohë reale mbi debatet dhe opsionet strategjike të Brukselit.

Një zyrtar evropian i cituar në raport shkoi edhe më larg, duke deklaruar se: “Për vite me radhë, Moska ka qenë në thelb ulur në tryezën e çdo takimi të BE-së.”

Ky është pikërisht skenari që sot ngjall frikë edhe në Maqedoninë e Veriut: jo vetëm ekzistenca e spiunazhit, por mundësia që struktura shtetërore të komprometohen nga rrjete politike dhe inteligjente të lidhura me interesa të huaja.

Nga Budapesti në Shkup – modeli i depërtimit të heshtur

Rasti hungarez është veçanërisht domethënës sepse nuk bëhet fjalë për infiltrime klasike të periudhës së Luftës së Ftohtë, por për diçka shumë më moderne:

• depërtim politik;
• ndikim mbi vendimmarrjen;
• kontroll narrativash;
• rrjedhje informacioni nga brenda institucioneve aleate.

Sipas raportimeve, qeveria eViktor Orbán ka shërbyer prej kohësh si “dritare ruse” brenda Bashkimit Evropian, ndërsa hakerë rusë dyshohet se kanë depërtuar edhe në rrjetet e Ministrisë së Jashtme hungareze.

Ky është pikërisht dimensioni që e bën shumë më të rëndë edhe aferën në Maqedoninë e Veriut.

Sepse nëse dyshimet për rrjedhje informacioni nga institucionet presidenciale apo të sigurisë rezultojnë të vërteta, atëherë kemi të bëjmë me të njëjtin model:

• rrjete të huaja që depërtojnë në qendra vendimmarrjeje;
• politikanë që relativizojnë rrezikun;
• institucione që polarizohen;
• dhe shtete që gradualisht humbin autonominë strategjike.

Lidhjet politike Shkup–Budapest

Paralelja mes Shkupit dhe Budapestit bëhet edhe më e ndjeshme për shkak të afërsisë politike mes Hristijan Mickoskit dhe Viktor Orbánit.

Prej vitesh, VMRO-DPMNE dhe qeveria hungareze kanë ndërtuar marrëdhënie të afërta politike dhe ideologjike. Orbán ka qenë një nga mbështetësit më të zëshëm të strukturave konservatore dhe nacionaliste në Ballkan, përfshirë edhe VMRO-DPMNE-në.

Në opinionin publik rajonal vazhdon të kujtohet rasti i Nikolla Gruevskit, ish-kryeministrit të Maqedonisë së Veriut, i cili pasi u arratis nga vendi për t’i shmangur vuajtjes së dënimit me burg, mori azil politik pikërisht në Hungarinë e Viktor Orbánit.

Ai rast krijoi tension serioz diplomatik dhe ngriti dyshime për lidhjet e thella politike mes Budapestit dhe elitave të VMRO-DPMNE-së.

Për më tepër, qeveria e Maqedonisë së Veriut ka siguruar edhe kredi dhe mbështetje financiare nga Hungaria, gjë që opozita dhe kritikët e Mickoskit e interpretojnë si thellim të varësisë politike dhe strategjike ndaj Budapestit.

Në këtë kontekst, kritikët argumentojnë se nuk mund të injorohet fakti që:

• Hungaria shihet nga shumë qarqe evropiane si porta kryesore e ndikimit rus në BE;
• Orbán mban marrëdhënie të afërta me Vladimir Putinin;
• ndërsa Shkupi po ndërton lidhje gjithnjë e më të forta politike dhe financiare me Budapestin.

Kjo nuk përbën provë për spiunazh apo ndikim të drejtpërdrejtë rus në Maqedoninë e Veriut, por padyshim e shton perceptimin publik dhe ndërkombëtar se vendi mund të bëhet më vulnerabël ndaj ndikimeve hibride që vijnë nga boshti Budapest–Beograd–Moskë.

Reagimi i Mickoskit dhe paralelja me Orbánin

Kritikët e Hristijan Mickoskit thonë se mënyra si ai po e trajton aferën ngjan me strategjinë politike të Viktor Orbánit:

• minimizim i rrezikut;
• sulm ndaj institucioneve hetuese;
• relativizim i ndikimit rus;
• dhe fokusim i debatit te “paniku artificial”.

Në vend që të projektojë alarm institucional, Mickoski po përpiqet ta paraqesë gjithë aferën si lojë politike dhe propagandë opozitare.

Por pikërisht ky reagim po shqetëson analistët e sigurisë.

Sepse historia e Hungarisë tregoi se depërtimi rus nuk fillon me tanke apo operacione spektakolare. Ai fillon me:

• normalizim të ndikimit politik;
• relativizim të kërcënimit;
• polarizim të brendshëm;
• dhe diskreditim të institucioneve që hetojnë.

Ballkani si terren i luftës hibride

Në vitet e fundit, Ballkani është shndërruar në një nga zonat më të ndjeshme të përplasjes mes Perëndimit dhe ndikimit ruso-serb.

Në këtë kontekst:

• Serbia Serbia ruan marrëdhënie të ngushta strategjike me Rusinë;
• Moska vazhdon të investojë në media, rrjete politike dhe narrativa anti-perëndimore;
• ndërsa vendet e rajonit mbeten vulnerabël për shkak të polarizimit politik dhe institucioneve të dobëta.

Prandaj, kur në Maqedoninë e Veriut flitet për:

• rrjedhje informacioni;
• struktura të huaja inteligjente;
• depërtim në institucione presidenciale;
• dhe mungesë bashkëpunimi institucional, atëherë alarmi nuk është më vetëm vendor. Ai bëhet rajonal dhe euroatlantik.

Deklarata e Bardhyl Mahmutit në këtë kontekst

Pikërisht në këtë klimë tensioni duhet lexuar edhe deklarata e Bardhyl Mahmuti Bardhyl Mahmutit, i cili tha se kishte kërkuar nga bashkëveprimtarët e tij nga Kosovo Kosova të mos vinin për ngushëllime në Maqedoninë e Veriut, sepse vendi sipas tij është bërë “i rrezikshëm për shqiptarët dhe për stabilitetin rajonal”.

Deklarata e tij nuk ishte vetëm emocionale apo politike. Ajo reflekton frikën në rritje se:

• institucionet po dobësohen;
• ndikimet e huaja po shtohen;
• ndërsa tensionet etnike dhe politike mund të instrumentalizohen nga aktorë të jashtëm.

Ky është modeli klasik i luftës hibride:
jo destabilizim frontal, por prodhim gradual i mosbesimit, polarizimit dhe krizës institucionale.

A po hyn Maqedonia e Veriut në zonën gri të sigurisë?

Kjo është pyetja që po shtrohet gjithnjë e më shumë në qarqe diplomatike dhe analitike.

Sepse një shtet anëtar i NATO-s që:

• heton dyshime për spiunazh në nivele të larta;
• ka përplasje mes Prokurorisë dhe institucioneve të sigurisë;
• relativizon publikisht rrezikun;
• dhe përmendet në kontekst të ndikimit ruso-serb,

rrezikon të perceptohet si hallkë e dobët e arkitekturës euroatlantike në Ballkan.

Nëse Hungaria sot shihet nga shumë qarqe evropiane si “dera e Moskës” në BE, frika është që Maqedonia e Veriut të mos shndërrohet në versionin ballkanik të të njëjtit model: një shtet formalish pro-perëndimor, por i depërtuar gradualisht nga rrjete politike, mediatike dhe inteligjente të lidhura me interesa të huaja.

Dhe pikërisht për këtë arsye, afera e spiunazhit në Shkup nuk është më vetëm krizë politike e brendshme. Ajo po kthehet në test serioz për sigurinë e gjithë rajonit. Gazeta Flaka