Greqia, Bullgaria e Serbia e sfidojnë Shkupin, por Mickoski ngucet me Shqipërinë!

Analiza Flaka

Vizita e kryeministrit Hristijan Mickoski në Pustec nuk ishte thjesht një ceremoni përkujtimore. Nga mënyra si u organizua aktiviteti, deri te mesazhet politike që u artikuluan aty, gjithçka krijoi përshtypjen e një demonstrimi identitar maqedonas në territorin shqiptar, duke lënë në plan të dytë simbolikën e shtetit mikpritës.

Në Ballkan, simbolika nuk është detaj. Himnet, flamujt, gjuha dhe protokolli përfaqësojnë mesazhe politike. Pikërisht për këtë arsye, mungesa e himnit shqiptar në Shqipëri, mungesa e flamujve shqiptarë dhe mospërkthimi në shqip i fjalimit të Mickoskit nuk u perceptuan si “gabime teknike”, por si një sjellje me ngarkesë politike.

Paradoksi i madh: me kë ka problem Shkupi?

Nëse shihet historia moderne e rajonit, Maqedonia e Veriut ka pasur konteste të vazhdueshme me pothuajse të gjithë fqinjët:

• Greece i kontestoi emrin, simbolikën shtetërore dhe identitetin historik maqedonas, deri në Marrëveshjen e Prespës që solli ndryshimin e emrit kushtetues dhe modifikimin e flamurit në periudha të ndryshme historike.
• Bulgaria vazhdon të kontestojë gjuhën dhe identitetin maqedonas dhe e përdor integrimin evropian si mekanizëm presioni politik.
• Serbia historikisht ka ushtruar ndikim të madh politik, kulturor dhe kishtar mbi rajonin maqedonas, ndërsa raportet rreth Kishës Ortodokse Maqedonase kanë qenë pjesë e tensioneve të gjata rajonale.

Në këtë kontekst, dy shtetet që realisht nuk kanë hapur konteste identitare ndaj maqedonasve janë Albania dhe Kosovo.

Shqipëria:

• njeh pakicën maqedonase;
• lejon organizim kulturor e arsimor;
• nuk konteston gjuhën maqedonase;
• nuk ka pretendime territoriale;
• nuk ka kërkuar ndryshim identiteti apo simbolesh shtetërore.

Kjo e bën edhe më të habitshme faktin që pikërisht ndaj shqiptarëve dhe Shqipërisë shfaqet herë pas here një nervozizëm politik në Shkup.

Pse ndodh kjo?

Ka disa arsye politike që dalin nga analiza e zhvillimeve të fundit.

1. Nacionalizmi i brendshëm maqedonas ka nevojë për “kundërshtar”

Pas kompromisit me Greqinë dhe presionit nga Bullgaria, politika maqedonase ndodhet në krizë identitare. Një pjesë e elitës politike në Shkup kërkon të rikthejë legjitimitetin nacionalist përmes demonstrimeve simbolike të “mbrojtjes së identitetit maqedonas”.

Prandaj në Pustec u dëgjuan mesazhe të forta për “ruajtjen e identitetit maqedonas përtej kufijve”.

Kjo nuk është rastësi. Është pjesë e një narrative më të gjerë politike.

2. Shqiptarët shihen si faktor i brendshëm, jo si fqinj klasik

Ndryshe nga fqinjët e tjerë, shqiptarët nuk perceptohen vetëm si shtet fqinj, por edhe si faktor i madh i brendshëm politik në Maqedoninë e Veriut.

Zyrtarisht shqiptarët përbëjnë rreth 29.5% të popullsisë, ndërsa vlerësime të ndryshme politike dhe demografike pretendojnë për përqindje më të lartë. Kjo e bën çështjen shqiptare shumë më sensitive për establishmentin maqedonas.

Për këtë arsye, shpesh:

• simbolika shqiptare relativizohet;
• përdorimi i gjuhës shqipe problematizohet;
• raportet me Tiranën trajtohen me rezervë.

Pusteci si demonstrim identitar

Në vetvete, ceremonia në Pustec kishte karakter të fortë identitar maqedonas. Vetë Mickoski foli për maqedonasit në Shqipëri si “pjesë e pandashme e trungut maqedonas”.

Por problemi nuk ishte përkujtimi i komunitetit maqedonas në Shqipëri. Problemi ishte disproporcioni simbolik:

• vetëm himni maqedonas;
• dominim vizual i flamujve maqedonas;
• mungesë e gjuhës shqipe në komunikim;
• mungesë e hapësirës për media shqiptare.

Kjo krijoi perceptimin se ceremonia nuk ishte aktivitet bilateral miqësor, por afirmim unilateral nacional.

Heshtja e partnerëve shqiptarë në Shkup

Një element tjetër i rëndësishëm është mungesa e reagimit të fortë nga partnerët shqiptarë në qeverinë e Shkupit.

Kjo ka krijuar përshtypjen te një pjesë e opinionit shqiptar se:

• për hir të pushtetit,
• relativizohen çështje simbolike,
• minimizohen incidentet që në rrethana të tjera do të kishin prodhuar reagime të forta politike.

Kjo lidhet edhe me tensionet e fundit mes eksponentëve të VLEN-it dhe mediave apo figurave publike në Shqipëri, ku debatet për një skeç humoristik u shndërruan në sulme politike ndaj “Tiranës zyrtare”.

Konkluzioni

Ajo që ndodhi në Pustec nuk duket si incident i izoluar. Ai përputhet me një klimë më të gjerë politike ku:

• nacionalizmi maqedonas po rikthehet në formë simbolike;
• raportet me shqiptarët trajtohen me dyshim;
• ndërsa Shqipëria, ndonëse fqinj që nuk ka konteste identitare ndaj maqedonasve, po trajtohet me ftohtësi politike.

Paradoksi mbetet i madh:
Shtetet që kanë kontestuar identitetin maqedonas kanë detyruar Shkupin në kompromise historike. Ndërsa ndaj shqiptarëve — që nuk kanë hapur konteste identitare — shpesh shfaqet më shumë nervozizëm sesa mirëkuptim.

Dhe pikërisht kjo e bën episodin e Pustecit më shumë se një debat protokolli: e bën simptomë të një krize më të thellë politike dhe identitare në raportin e Shkupit me shqiptarët.