VLEN mes bashkimit politik dhe realitetit juridik – një tranzicion i pa përmbyllur

Analiza Flaka

Deklarimet politike për bashkimin e VLEN-it në një subjekt të vetëm kanë hapur një debat të rëndësishëm juridik dhe institucional në Maqedoninë e Veriut: a është realisht e mundur “shkrirja” e disa partive në një parti të vetme, pa humbur të drejtat që burojnë nga statusi i tyre aktual juridik?

Në thelb, çështja nuk lidhet vetëm me vullnetin politik, por me kufizimet e qarta që vendos sistemi ligjor dhe zgjedhor në vend.

Bashkimi politik pa efekt automatik juridik: Në Maqedoninë e Veriut, Ligji për Partitë Politike dhe Kodi Zgjedhor nuk parashohin mekanizëm që lejon bashkimin e disa partive në një subjekt të vetëm me transfer automatik të të drejtave, financimit publik dhe statusit zgjedhor.

Kjo do të thotë se edhe në rast të një “kongresi bashkimi” apo marrëveshjeje politike për unifikim, efekti i tij është kryesisht politik dhe deklarativ, jo juridik. Partitë vazhdojnë të ekzistojnë si persona juridikë të veçantë derisa të çregjistrohen sipas procedurave ligjore.

Këtu shfaqet edhe nyja kryesore e problemit. Financimi publik i partive, si dhe e drejta për pjesëmarrje në zgjedhje, janë të lidhura drejtpërdrejt me ekzistencën juridike të subjekteve politike.

Nëse partitë që përbëjnë VLEN-in do të shuheshin para zgjedhjeve:

• do të humbnin financimin publik,
• do të humbnin statusin si subjekte zgjedhore,
• dhe nuk do të mund të paraqiteshin në mënyrë të pavarur në procesin zgjedhor.

Pikërisht për këtë arsye, vetë aktorët politikë shpesh pranojnë nevojën që subjektet ekzistuese të vazhdojnë të funksionojnë deri në ciklin e ardhshëm zgjedhor.

Kjo krijon një situatë të veçantë: nga njëra anë shpallet vullneti politik për unifikim dhe krijimin e një partie të vetme, ndërsa nga ana tjetër ruhet struktura e vjetër partiake për arsye praktike dhe ligjore.

Në këtë kuptim, “VLEN” mbetet një projekt në tranzicion – një platformë politike që synon unifikim, por që ende nuk ka kaluar në fazën e konsolidimit juridik.

Debati rreth VLEN-it nuk është thjesht politik, por pasqyron një boshllëk të rregullimit aktual ligjor: mungesën e një mekanizmi të qartë për bashkimin e partive politike pa pasoja në të drejtat e tyre ekzistuese.

Deri në zgjidhjen e këtij tensioni mes politikës dhe ligjit, çdo “bashkim” mbetet më shumë deklarativ sesa juridik – dhe çdo “shkrirje” mbetet e kushtëzuar nga nevoja për të ruajtur statusin ekzistues deri në ciklin e ardhshëm zgjedhor. Gazeta Flaka