Miliona investime, por një sistem pa rregulla të qarta: Revizioni zbulon kaosin në lejet për centralet diellore
Botuar nga Flaka
Shkup – Zhvillimi i energjisë diellore në Maqedoninë e Veriut është shoqëruar me një sërë dobësish institucionale, mungesë koordinimi dhe probleme në zbatimin e ligjeve. Kjo është një nga gjetjet kryesore të raportit të revizionit për efikasitetin e institucioneve në procesin e lëshimit të lejeve për burimet e ripërtëritshme të energjisë.
Sipas raportit, gjatë periudhës 2022 – maj 2025, institucionet nuk kanë arritur të sigurojnë një sistem plotësisht në përputhje me ligjin dhe me planifikim të duhur për ndërtimin e kapaciteteve të reja fotovoltaike.
Një nga problemet më serioze ishte fakti se centralet e reja diellore janë ndërtuar deri në maj 2025 pa ekzistuar Plani Indikativ për ndërtimin e kapaciteteve nga burimet e ripërtëritshme të energjisë. Ky plan duhej të shërbente si bazë për përcaktimin e kapaciteteve të reja dhe mundësive për lidhjen e tyre me sistemin elektroenergjetik.
Komunat lëshuan leje për centrale gjigante
Revizioni ka identifikuar edhe një problem të rëndësishëm në ndarjen e kompetencave.
Për shkak të paqartësive në Ligjin për Ndërtim, centrale fotovoltaike të ndërtuara në tokë ishin klasifikuar si ndërtime të kategorisë së dytë, pa u përcaktuar fuqia e centralit si kriter për kategorizim.
Kjo krijoi situata ku komunat kanë lëshuar leje për centrale me kapacitete jashtëzakonisht të mëdha, edhe pse kompetenca për raste të tilla duhej të ishte në nivel qendror.
Raporti përmend konkretisht një leje për central prej 337 megavatësh, të lëshuar në dhjetor 2023, si dhe leje për centrale prej 19 dhe 174 megavatësh, të lëshuara në janar 2024.
74 komuna pa plane energjetike
Problemet nuk përfunduan me lejet e ndërtimit.
Edhe pse Plani Vjetor i Ndërtimit për vitin 2026 ishte miratuar në kohë, 74 komuna nuk kishin përgatitur planet e tyre komunale energjetike.
Sipas revizorëve, një nga arsyet ishte mungesa në kohë e aktit nënligjor që duhej të përcaktonte metodologjinë dhe kriteret për marrjen e autorizimeve për ndërtimin e objekteve elektroenergjetike.
Për më tepër, nuk ishte formuar Komisioni përgjegjës për dhënien e autorizimeve për objektet me kapacitet prej 1 megavat ose më shumë.
Të njëjtat dokumente, të dhëna të ndryshme
Revizioni ka evidentuar edhe mospërputhje në të dhënat për kapacitetet e centraleve në dokumentet e institucioneve të ndryshme.
Në disa raste, dy leje ndërtimi janë lëshuar mbi bazën e një ekstrakti të vetëm nga projekti urbanistik.
Revizorët kanë konstatuar gjithashtu trajtim të pabarabartë të investitorëve lidhur me afatet dhe pagesën e detyrimeve për tokën ndërtimore.
Kriza energjetike solli “boom”-in fotovoltaik
Interesi për ndërtimin e centraleve fotovoltaike u rrit ndjeshëm pas krizës energjetike të viteve 2021 dhe 2022.
Por rritja e interesit për energjinë diellore i gjeti institucionet me kapacitete të kufizuara administrative. Raporti evidenton mungesë të stafit të trajnuar si në nivel qendror, ashtu edhe në atë lokal, veçanërisht për procedurat e ndërtimit, lëshimin e lejeve dhe mbikëqyrjen e centraleve.
Pra, problemi i evidentuar nga revizioni nuk lidhet vetëm me numrin e centraleve të ndërtuara, por me mënyrën se si institucionet e kanë menaxhuar këtë valë të re investimesh në energjinë e ripërtëritshme.
Ligji i ri për Energjetikën, i miratuar në maj 2025, ka sjellë përmirësime në planifikim, por revizorët vlerësojnë se mbetet e nevojshme që aktet nënligjore të miratohen në kohë dhe të forcohen mbikëqyrja dhe monitorimi.
Raporti i revizionit, në thelb, nxjerr në pah një paradoks: në një kohë kur vendi synon të rrisë prodhimin e energjisë së pastër, institucionet nuk kanë pasur gjithmonë mekanizmat e nevojshëm për ta kontrolluar dhe planifikuar këtë zhvillim në mënyrë të koordinuar. Gazeta Flaka
Botuar nga Flaka
Shkollat po mbyllen, fshatrat po zbrazen: alarmi demografik në Maqedoninë e Veriut
BALLKANI SOT
