A i duhej Kosovës një model si “Përzhino”? Mësimet nga Maqedonia e Veriut

Editorial | Flaka

A i duhet Kosovës një “Përzhino”? Mësimet nga Maqedonia e Veriut dhe dilema e ndikimit qeveritar në zgjedhje

Zgjedhjet nuk maten vetëm me ditën e votimit. Ato maten me besimin që qytetarët kanë se gara ka qenë e barabartë, institucionet neutrale dhe rezultati i pranueshëm për humbësit po aq sa për fituesit. Pikërisht këtu fillon krahasimi mes Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut.

Maqedonia e Veriut e ndërtoi modelin e qeverisë teknike si rezultat i një krize të thellë politike, pas përgjimeve masive, akuzave për kapje të institucioneve dhe humbjes së besimit në procesin zgjedhor. Marrëveshja politike e vitit 2015 nuk ishte ideal demokratik – ishte kompromis i imponuar nga kriza.

Përmes modelit 100-ditor, opozita mori mekanizma kontrolli në institucione kyçe, veçanërisht në administratë dhe siguri, me synimin që zgjedhjet të mos dominoheshin nga pushteti i ditës. Ishte një zgjidhje emergjente për një problem real: mosbesimin.

Por një dekadë më vonë, edhe vetë Maqedonia e Veriut po largohet nga ky model. Arsyeja? Sepse mekanizmat e përkohshëm, kur zgjasin shumë, rrezikojnë të shndërrohen në ritual politik dhe jo në reformë reale.

Kosova sot ndodhet përballë një pyetjeje tjetër: a kishte nevojë edhe ajo për një marrëveshje politike që do të kufizonte ndikimin e qeverisë në zgjedhje?

Opozita kosovare gjatë muajve të fundit ka ngritur vazhdimisht shqetësime për përdorimin e avantazhit institucional nga qeveria në detyrë. Nga ana tjetër, pushteti i ka refuzuar këto akuza, duke argumentuar se vendimet qeveritare nuk mund të ndalen për shkak të cikleve zgjedhore.

Dallimi kryesor mes dy vendeve është se Kosova nuk ka kaluar në një krizë të ngjashme institucionale si ajo që prodhoi modelin e Përzhinos. Megjithatë, debati për barazinë e garës zgjedhore mbetet i hapur.

Pyetja nuk është domosdoshmërisht nëse Kosovës i duhet një qeveri teknike. Pyetja është nëse institucionet ekzistuese janë mjaftueshëm të forta për të garantuar zgjedhje që pranohen pa kontestime të mëdha.

Maqedonia e Veriut zgjodhi kontrollin politik si ilaç për mosbesimin institucional. Kosova, deri tani, ka zgjedhur të mbështetet më shumë te institucionet zgjedhore dhe monitorimi civil.

Në fund, as qeveria teknike nuk garanton automatikisht zgjedhje perfekte dhe as mungesa e saj nuk nënkupton domosdoshmërisht ndërhyrje politike. Çështja kryesore mbetet besimi.

Sepse demokracitë nuk testohen kur fiton pala që pret fitore. Testohen kur humbësi pranon rezultatin.