Diaspora

Shkruan Memedali Jusufi

Samiti IV i Diasporës, i cili po zhvillohet në Tiranë nga data 13 deri më 15 prill 2026, ka si një nga shtyllat e tij kryesore përfshirjen e bashkësive historike shqiptare, ku një vend të veçantë zënë arbëreshët e Zarës (Arbanasi) nga Kroacia.

Ky është aktiviteti më i rëndësishëm i vitit që mbledh shqiptarët nga e gjithë bota nën moton “Përmes Rrënjëve Lartësohemi Ky samit synon të forcojë lidhjet strategjike me të gjithë shqiptarët në botë deri në vitin 2030. Për arbëreshët e Zarës dhe bashkësitë e tjera arbëreshe, ky aktivitet shërben si një platformë për ruajtjen e identitetit, mbrojtjen e dijalektit te vecante arberishte te gegerishtes qe flitet ne treven e Zares.

Kalimin nga një pjesëmarrje simbolike drejt një bashkëpunimi më të strukturuar me shtetin shqiptar.Lidhjen e studiuesve dhe përfaqësuesve të arbëreshëve të Kroacisë me Qendrën e Studimeve dhe Publikimeve për Arbëreshët dhe institucionet e tjera kërkimore. Samiti organizohet nën kujdesin e Ministrisë për Evropën dhe Punët e Jashtme, me panele që trajtojnë integrimin e diasporës në zhvillimin e vendit.

Nje nga temat qe do te fokusohet ky Samit eshte “ Roli i diasporës në proceset politike, sidomos pas realizimit të votës nga jashtë në zgjedhjet e fundit. Gjithashtu kete vit pritet te krijohet rjeti i Profesionistëve të DiasporësKy është një regjistër ku profesionistë të fushave të ndryshme (mjekësi, inxhinieri, shkencë) regjistrojnë ekspertizën e tyre.

Qeveria e Shqiprise po e përdor këtë rrjet për të rekrutuar këshilltarë të jashtëm në hartimin e politikave publike, pa qenë nevoja që ata të kthehen fizikisht në Shqipër Samiti po analizon të dhënat e para të vjollcës së votës nga jashtë. Për herë të parë, diaspora ka një peshë reale në numrin e mandateve në Parlament, çka po detyron partitë politike të kenë programe specifike për emigrantët.

Ne si ekip i gazetarev te emisionit Pa Kufij”Tirana-Shkupi-Prishtina-Podgorica edhe kete vit do te debatojme ne serviset tona publike Radio Tirana, Radio Shkupi, Radio Kosova dhe Radio Mali I Zi , per kete ngjarje qe do te shenoj muajit prill per te gjithe shqiptaret ne Ballkan Diaspora dhe roli i saj në jetën shoqërore,sociale e ekonomike në vendet tona.Mbi te gjitha do te diskutojme per rolin Ekonomik “Më shumë se thjesht dërgesa parash .

Remitancat,kanë qenë historikisht “oksigjeni” i familjeve, duke zbutur varfërinë. sot, këto para po shndërrohen në investime kapitale (turizëm, agrobiznes, pasuri të paluajtshme). Gjithashtu ne emisionin Pa Kufij do te diskutohet per Investimet e Huaja Direkte (IHD): Shumë sipërmarrës shqiptarë që kanë pasur sukses në Gjermani, Zvicër apo SHBA, po hapin fabrika ose biznese shërbimesh në atdhe, duke sjellë jo vetëm kapital, por edhe kulturë pune perëndimore. Si cdo vit do te diskutojme edhe per Turizmin: Diaspora është “turisti besnik”.

Vizitat e tyre të rregullta gjatë verës dhe festave mbajnë gjallë sektorin e shërbimeve dhe rrisin konsumin vendas. Diplomacia Ekonomike dhe “Rrjeti i Besimit” Sipërmarrësit shqiptarë në diasporë nuk sjellin vetëm kapital, por po krijojnë një ekosistem eksporti. Hapja e tregjeve: Një biznesmen në Gjermani apo Zvicër që zotëron një zinxhir supermarketesh apo ndërtimi, bëhet klienti i parë i prodhimeve shqiptare (si vaji i ullirit, vera, apo materialet e ndërtimit), duke garantuar standarde europiane për prodhuesit vendas. Investimet në Energji dhe Teknologji: Po shohim një trend ku diaspora po investon në panele diellore dhe parke eolike në Shqipëri e Kosovë, duke ndihmuar në pavarësinë energjetike të vendeve tona.

Transformimi Social: Sjellja e “Kulturës së Meritokracisë” Diaspora po shërben si një model i ri shoqëror për brezat që jetojnë këtu: Etika e punës: Kthimi i profesionistëve të rinj (edhe për periudha të shkurtra) sjell një mendësi ku suksesi matet me punë dhe aftësi, jo me njohje politike. Kjo rrit presionin pozitiv mbi administratën publike dhe sektorin privat për të rritur pagat dhe kushtet. Fuqizimi i Grave: Shumë gra të suksesshme në diasporë po financojnë programe mentorimi për vajzat në zonat rurale të Shqipërisë dhe Kosovës, duke promovuar pavarësinë ekonomike dhe arsimimin.

Soft Power” dhe Imazhi Ndërkombëtar Roli i diasporës në jetën sociale ndërkombëtare ndikon drejtpërdrejt në ekonominë tonë: Turizmi i rrënjëve: Një brez i ri (fëmijët e emigrantëve) po kthehen jo vetëm për vizita familjare, por si turistë që kërkojnë hotele luksoze, aventura në male dhe trashëgimi kulturore. Kjo po nxit investimet në turizmin elitar. Lobi politik: Në SHBA dhe vendet e BE-së, diaspora po luan një rol kritik në mbrojtjen e interesave kombëtare (si çështja e Kosovës apo integrimi i Shqipërisë), duke ushtruar presion te qeveritë e huaja përmes votës së tyre atje.

Digjitalizimi dhe “Nomadët Dixhitalë” nga Diaspora Me rritjen e punës në distancë, po shohim një fenomen të ri: Kthimi digjital: Të rinj shqiptarë që punojnë për kompani gjigante si Google, Amazon apo banka në Londër, po zgjedhin të jetojnë 3-6 muaj në vit në Shqipëri apo Kosovë. Ata shpenzojnë pagat e tyre të larta këtu, duke rritur ekonominë lokale dhe duke ndarë ekspertizën me komunitetin tech vendas. Sfidat që kërkojnë zgjidhje: Burokracia:

Edhe pse dëshira është e madhe, korrupsioni dhe vonesat në gjykata mbeten pengesa kryesore për investitorët nga diaspora. Humbja e lidhjes: Me kalimin e brezave, rreziku i asimilimit rritet. Prandaj, shkollat shqipe jashtë dhe platformat digjitale të bashkimit janë jetike.