Flaka analizon: Maqedonia ndëshkon beqarët, Evropa zgjedh përkujdesjen – Nga modeli sovjetik në modelin nordik

Maqedonia e Veriut po përballet me një nga sfidat më të mëdha të dekadave të fundit: rënien e vazhdueshme të natalitetit dhe zbrazjen demografike. Ky fenomen, i cili po prek edhe shumë vende të tjera në Evropën Juglindore, është pasojë e një kombinimi kompleks faktorësh, që variojnë nga emigrimi masiv dhe pasiguria ekonomike, deri tek ndryshimet sociale dhe kulturore në mënyrën se si të rinjtë e shohin familjen dhe jetën personale.

Në këtë kontekst, paralajmërimi i kryeministrit Hristijan Mickoski për vendosjen e tatimeve shtesë për personat e pamartuar, si masë për të nxitur lindshmërinë, ka ngritur debate të forta në opinionin publik. Ai deklaroi se “nuk ka asgjë më të shenjtë se jeta” dhe se shteti ka nevojë për më shumë fëmijë, duke e përkufizuar rritjen e natalitetit si një imperativ kombëtar.

Megjithatë, ky propozim – që bazohet në idenë e “ndëshkimit” të beqarëve përmes politikave fiskale – është jo vetëm i kontestueshëm në aspektin etik, por edhe problematik në planin praktik dhe strategjik.

Së pari, përvoja ndërkombëtare tregon qartë se modelet e suksesshme për rritjen e natalitetit kanë qenë gjithnjë stimuluese, jo ndëshkuese. Vendet si Franca, Suedia, Hungaria apo Danimarka kanë ndërtuar politika të përkrahjes së drejtpërdrejtë për familjet – duke ofruar leje prindërore të paguar, përfitime financiare për fëmijët, kujdes cilësor dhe të përballueshëm për fëmijët, si dhe mbështetje për strehimin e çifteve të reja. Në asnjë prej këtyre shteteve nuk është zbatuar ndonjë formë e tatimit ndaj beqarëve si zgjidhje për rënien e lindjeve.

Së dyti, një masë e tillë është thellësisht e padrejtë. Ajo e ndëshkon individin për një zgjedhje personale që shpesh është e kushtëzuar nga faktorë objektivë: papunësia, mungesa e mundësive për strehim, mungesa e stabilitetit ekonomik apo migrimi i vazhdueshëm i të rinjve. Për më tepër, tatimi ndaj të pamartuarve krijon stigmatizim social dhe dëmton parimin e barazisë qytetare. Ai rrezikon të kthehet në një politikë represive, në vend që të ofrojë zgjidhje reale dhe të qëndrueshme.

Së treti, historia ofron një shembull paralajmërues: në Bashkimin Sovjetik të pasluftës, një politikë e tillë u aplikua për dekada me qëllim rritjen e lindjeve, por u braktis për shkak të mungesës së efektit të dëshiruar dhe rezistencës shoqërore që krijoi.

Në vend të tatimeve shtesë për beqarët, Maqedonia e Veriut ka nevojë për një qasje më të thelluar, më të drejtë dhe më të përfshirëse. Një politikë e mirëfilltë e stimulimit të natalitetit duhet të përfshijë mbështetje konkrete për çiftet e reja, përfshirë ndihmë për strehim, lehtësira tatimore për prindërit, rritje të lejeve prindërore dhe investime serioze në infrastrukturën sociale për fëmijët.

Mbi të gjitha, ajo që kërkon koha është ndërtimi i një klime të re shoqërore dhe institucionale, ku familja të mos shihet si detyrim fiskal, por si zgjedhje e mbështetur, dinjitoze dhe e qëndrueshme. Në vend të masave që ndëshkojnë, politika publike duhet të ofrojë mundësi reale për jetë më të mirë në vend, për të rinjtë që duan të ndërtojnë të ardhmen e tyre këtu.

Nëse dëshirojmë një shtet që të mos zbrazet, atëherë duhet të krijojmë një vend ku ia vlen të jetosh, të dashurosh dhe të rritësh fëmijë – jo një vend ku martesa imponohet me gjoba.