Flaka analizon: Përplasja e re mes institucioneve dhe mediave – Kur ministritë japin udhëzime, hap drejt censurës

Nga Redaksia e Flaka

Prononcimi i Shoqatës së Gazetarëve të Maqedonisë (SHGM) ndaj Ministrisë së Shëndetësisë vjen në një kontekst gjithnjë e më të tensionuar mes institucioneve shtetërore dhe mediave në vend.

Reagimi i SHGM-së, i formuluar qartë dhe me tone alarmuese, shpalos një dukuri që është më shumë se një incident: një përpjekje sistematike për të kufizuar lirinë redaktoriale dhe për të vendosur kufij institucionalë në raportimin mediatik.

Ministria e Shëndetësisë, në përpjekje për të ndikuar mbi mënyrën e trajtimit të disa temave – veçanërisht atyre me ndjeshmëri publike – ka dërguar një formë të komunikimit që SHGM e ka përkufizuar si “presion institucional”. Edhe pse paraqitet si “thirrje”, përmbajtja dhe forma e saj përbëjnë një ndërhyrje të drejtpërdrejtë në pavarësinë redaktoriale, duke krijuar një precedent që rrezikon të normalizojë censurën e butë.

Në një shtet demokratik, çdo tentativë për të ndikuar përmbajtjen e mediave përmes “këshillave” nga institucionet duhet të trajtohet me kujdes maksimal, sepse ajo mbart gjithmonë rrezikun e kthimit në politikë të kontrollit të narrativave.

SHGM me të drejtë sjell në vëmendje nenin 16 të Kushtetutës, i cili garanton lirinë e shprehjes dhe ndalon çdo formë të censurës. Por ndërsa ky nen ekziston në tekstin kushtetues, zbatimi i tij shpesh përballet me sfida nga institucionet që tentojnë të interpretojnë normat etike si rregullore zyrtare shtetërore.

Kjo përzierje midis etikës gazetareske dhe ndërhyrjeve të autoriteteve publike është tejet e rrezikshme: ajo zëvendëson vetërregullimin profesional me kontroll institucional, duke u shndërruar në një praktikë që rrënon bazat e një shtypi të lirë.

Ministria e Shëndetësisë pretendon se ndërhyrja e saj është bërë për të mbrojtur ndjeshmërinë publike në raportimet për raste tragjike. Por SHGM me të drejtë thekson se profesionalizmi gazetaresk nuk mund të imponohet nga shteti. Raportimi me ndjeshmëri ndaj viktimave dhe ngjarjeve tragjike është një çështje etike që trajtohet nga mekanizmat e vetërregullimit si Këshilli për Etikë në Media – jo nga ministritë.

Për më tepër, censura ose auto-censura e nxitur nga frika e ndërhyrjeve institucionale mund të çojë në heshtjen e abuzimeve, mungesën e transparencës dhe mohimin e të drejtës së publikut për të ditur të vërtetën.

Në kontekstin më të gjerë të zhvillimeve në Maqedoninë e Veriut, ky episod është pjesë e një prirjeje më të madhe të tensioneve mes pushtetit dhe mediave – që shprehet përmes padive strategjike ndaj gazetarëve, kufizimeve në aksesin në informata zyrtare dhe rritjes së propagandës zyrtare.

Përballë këtyre zhvillimeve, qëndrimi i SHGM-së merr vlerën e një paralajmërimi: nëse tolerohen forma të tilla të “udhëzimeve”, nesër mund të kthehen në standard të pranueshëm institucional. Dhe atëherë, liria e mediave do të jetë vetëm një iluzion.

Çfarë kërkon momenti aktual?

• Qartësi institucionale mbi rolin e mediave dhe kufijtë e ndërhyrjes shtetërore;
• Respektim të parimeve të vetërregullimit dhe etikës profesionale;
• Mbështetje për median e lirë dhe pavarësinë redaktoriale;
• Dialog të hapur, jo “udhëzime” të njëanshme nga institucionet.

Rasti i ndërhyrjes nga Ministria e Shëndetësisë duhet të shërbejë si pikë kthese. Ose shteti do të forcojë demokracinë përmes respektimit të lirisë së medias, ose do të rrëshqasë në praktika autoritare që fshihen pas termash të butë si “këshilla” dhe “udhëzime”. Koha për të zgjedhur është tani. Flaka, një tjetër nivel…