Flaka analizon: VLEN në pushtet, por jo në shumicë: Sfida e legjitimitetit moral dhe politik

Deklarimet e Bekim Qokut, Izet Mexhitit dhe përfaqësuesit të tjerë të VLEN-it mbi legjitimitetin e pushtetit, përballë realitetit parlamentar dhe të opinionit publik shqiptar në Maqedoninë e Veriut, pasqyrojnë një tension të fortë ndërmjet teorisë së legjitimitetit dhe praktikës politike aktuale, analizon Flaka

Një analizën e këtyre deklarimeve, e kontekstualizuar me filozofinë politike klasike dhe realitetin aritmetik të përfaqësimit shqiptar, nxjerr në pah disa kontradikta thelbësore.

1. Qoku: Legjitimiteti i veprimit konkret dhe delegjitimimi i numrave të manipuluar

Bekim Qoku ngriti një pikë të vlefshme teorike: se legjitimiteti politik nuk është thjesht numër mandatesh, por buron nga përmbushja e nevojave reale të qytetarëve dhe nga mënyra etike dhe demokratike se si merret pushteti. Ai përmend ujësjellësin dhe kanalizimin si shembuj të legjitimitetit në praktikë – një metaforë për veprimin e prekshëm dhe të dobishëm të një qeverisjeje për komunitetin.

Kjo është në përputhje me idetë e John Locke dhe Robert Dahl, ku legjitimiteti nuk është vetëm procedurë (zgjedhje), por edhe mirëbesim dhe funksion i pushtetit. Qoku e vë në dyshim legjitimitetin numerik që rrjedh nga shantazhi, blerja e votës dhe manipulimi zgjedhor, duke sugjeruar se ky është një legjitimitet i falsifikuar.

2. Mexhiti: Legjitimiteti si “marrëveshje politike”, jo si numra

Izet Mexhiti, në anën tjetër, e zhvendos legjitimitetin nga përfaqësimi aritmetik te marrëveshja politike që, sipas tij, garanton përfaqësimin e drejtë të shqiptarëve. Ai thotë se VLEN-i nuk është në Qeveri për aritmetikë politike, por për përfaqësim të drejtë.

Kjo deklaratë problematizohet nga realiteti se VLEN ka vetëm 9 deputetë, ndërsa opozita shqiptare, përfshirë ASH-në e Taravarit, ka 22 deputetë, çka i jep një peshë shumë më të madhe opozitës shqiptare në aspektin e legjitimitetit përfaqësues. Mexhiti, në këtë logjikë, mbështetet në marrëveshje elitare, jo në mbështetje popullore shumicë, çka e fut në kontrast me konceptin e Locke mbi pëlqimin e të qeverisurve si themel të pushtetit legjitim.

3. Përfaqësuesi i VLEN-it: Legjitimiteti me bashkëngjitje dhe pazare politike

Deklarata e përfaqësuesit të VLEN-it, Fatmir Limani që së paku 4 deputetë të Frontit Evropian janë bashkuar me shumicën ngre pikëpyetje serioze rreth pastërtisë së legjitimitetit të shumicës aktuale. Nëse bashkëngjitja ndodh përmes pazareve politike, atëherë burimi i legjitimitetit është komprometuar, siç do të argumentonte Dolf Sternberger: mungon “vetëdija e qeverisë se ka të drejtën për të qeverisur” dhe “njohja nga të qeverisurit e kësaj të drejte”.

Kjo ndikon drejtpërdrejt edhe në konceptin e Robert Dahl: “rezervuari i legjitimitetit” në këtë rast mund të jetë në nivele të ulëta, dhe rrjedhimisht, stabiliteti politik afatgjatë është i brishtë.

4. Kontrasti real: 9 përballë 22

Në planin aritmetik, opozita shqiptare ka mbështetjen më të madhe popullore – 22 deputetë. Nëse legjitimiteti buron nga pëlqimi i shumicës së të qeverisurve shqiptarë, atëherë përfaqësimi në Qeveri i një force me më pak se 1/3 e përfaqësuesve shqiptarë, siç është rasti i VLEN-it, minon parimin themelor të përfaqësimit demokratik. Për më tepër, nëse këto pozicione janë arritur me mbështetje të partive maqedonase në këmbim të privilegjeve pushteti, atëherë rrezikohet edhe perceptimi i legjitimitetit etik dhe kombëtar.

Legjitimiteti si provë e karakterit demokratik

Në dritën e filozofisë politike dhe realitetit shqiptar në Maqedoninë e Veriut, legjitimiteti i vërtetë buron nga një kombinim i numrave, etikës së përfaqësimit dhe rezultatshmërisë politike. Nëse një qeveri nuk gëzon shumicën e përfaqësuesve të një komuniteti, veçanërisht në një shtet shumëetnik, ajo duhet të argumentojë fort moralitetin e veprimit të saj dhe ndershmërinë e rrugës për në pushtet. Në të kundërt, rrezikon të perceptohet si jo-legjitime, pavarësisht marrëveshjeve të arritura në prapaskenë.

Në këtë kuadër, VLEN duhet të japë prova konkrete për përfaqësim dinjitoz dhe rezultate të prekshme për shqiptarët, përndryshe, do të mbetet në sytë e shumëkujt një forcë në pushtet, por jo me legjitimitet të plotë. Flaka Media