Narrativat, elitat dhe hijet e ndikimit: kush e kontrollon diskursin në hapësirën shqiptare të Ish Jugosllavisë?

Editorial investigativ – Gazeta Flaka

Në Ballkanin Perëndimor, luftërat mund të kenë përfunduar në terren, por ato vazhdojnë të jetojnë fuqishëm në diskursin publik. Më shumë se dy dekada pas konflikteve në ish-Jugosllavi, hapësira shqiptare në Kosovë dhe Maqedoninë e Veriut mbetet një nga fushat më të ndjeshme të përplasjes së narrativave politike, historike dhe gjeopolitike.

Debati mbi ish-udhëheqësit e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (Ushtria Çlirimtare e Kosovës) dhe figurat e periudhës së konflikteve nuk është më vetëm çështje e kujtesës historike. Ai është shndërruar në një instrument të gjallë të polarizimit politik, ku kufiri mes drejtësisë, politikës dhe propagandës bëhet gjithnjë e më i paqartë.

Nga lufta në terren te lufta e narrativave

Literatura mbi “strategic narratives” tregon se aktorët politikë nuk konkurrojnë vetëm për pushtet institucional, por edhe për kontrollin e kuptimit të së kaluarës dhe të ardhmes. Siç theksojnë Miskimmon, O’Loughlin dhe Roselle, narrativat strategjike janë mjete për të ndërtuar kuptime të përbashkëta politike që ndikojnë si publikun vendor, ashtu edhe aktorët ndërkombëtarë.

Në këtë kuadër, narrativa mbi luftën, çlirimin dhe përgjegjësinë pasluftës në hapësirën shqiptare nuk është lineare. Ajo është e ndarë në dy boshtet kryesore, narrativa e legjitimitetit historik të luftës çlirimtare, si dhe narrativa e kritikës për korrupsion, kapje të shtetit dhe abuzim të pushtetit në periudhën pas konfliktit.

Këto dy linja nuk bashkëjetojnë në mënyrë të qetë. Përkundrazi, ato ushqejnë një cikël të vazhdueshëm polarizimi politik.

Elitat post-konflikt si nyje e konfliktit narrativ

Në analizën e tij mbi Ballkanin Perëndimor, Florian Bieber thekson se elitat post-konflikt shpesh bëhen njëkohësisht burim legjitimiteti dhe objekt delegjitimimi. Kjo dinamikë është veçanërisht e dukshme në Kosovë dhe Maqedoninë e Veriut, ku figurat e dalura nga periudhat e luftës dhe rezistencës vazhdojnë të kenë peshë të madhe politike.

Në këtë kontekst, diskursi publik nuk e trajton të kaluarën vetëm si histori, por si armë politike të së tashmes.

Ndikimi i jashtëm: realitet apo amplifikim?

Në debatet politike në rajon, shpesh qarkullon ideja e “ndikimit të jashtëm” si faktor dominues në polarizim. Megjithatë, raportet e institucioneve ndërkombëtare japin një pamje më komplekse.

Sipas EEAS (2021), Ballkani Perëndimor mbetet i ndjeshëm ndaj manipulimit të informacionit dhe ndërhyrjeve të jashtme, veçanërisht për shkak të ndarjeve të brendshme politike dhe etnike. Ndërkohë, EU DisinfoLab dhe Freedom House theksojnë se dezinformimi ka më shumë sukses aty ku ekzistojnë tensione të brendshme të mëparshme.

Në të njëjtën linjë, RAND Corporation (2017) vëren se operacionet e ndikimit janë më efektive kur shfrytëzojnë ndarjet ekzistuese, sesa kur krijojnë konflikte të reja.

Kjo sugjeron një përfundim të rëndësishëm: ndikimi i jashtëm, aty ku ekziston, nuk vepron në vakum. Ai gjen terren në strukturat e brendshme të polarizimit.

Securitizimi i kundërshtarit politik

Sipas teorisë së securitization të Buzan & Wæver (2003), çështjet politike shndërrohen në çështje sigurie kur aktorët i paraqesin ato si kërcënime ekzistenciale.

Në hapësirën shqiptare të Ballkanit, kjo logjikë shfaqet shpesh në etiketimin e kundërshtarit politik si “kërcënim për shtetin”, përdorimin e historisë së luftës si burim legjitimiteti, dhe transformimin e debatit politik në konflikt moral dhe identitar.

Në këto kushte, hapësira për debat racional ngushtohet ndjeshëm.

Drejt një përfundimi të kujdesshëm

Në vend të shpjegimeve të thjeshta dhe lineare, realiteti politik në Kosovë dhe Maqedoninë e Veriut kërkon një lexim më të ndërlikuar.

Të dhënat dhe literatura ekzistuese sugjerojnë se konflikti kryesor është i brendshëm politik dhe institucional, ndikimi i jashtëm, aty ku ekziston, ka karakter kryesisht amplifikues, dhe polarizimi ushqehet nga ndërthurja e kujtesës së luftës dhe garës politike aktuale.

Prandaj, reduktimi i këtyre proceseve në një qendër të vetme gjeopolitike rrezikon të errësojë dinamikat reale të brendshme që prodhojnë dhe riprodhojnë krizën e narrativave.

Në fund, beteja për të kaluarën në Ballkan nuk është thjesht histori. Është politikë në formën e saj më të drejtpërdrejtë. Gazeta Flaka