Nga tribuna në shoqëri – Si normalizohet urrejtja në Maqedoninë e Veriut

Driton Zenku – Sociolog / gazetar

Ngjarja e rëndë që ndodhi në Kumanovë gjatë ndeshjes së basketbollit mes Maqedonisë së Veriut dhe Rumanisë nuk është thjesht një incident sportiv apo një provokim i izoluar. Ajo është një pasqyrë shqetësuese e gjendjes shoqërore në vend, ku urrejtja ndëretnike jo vetëm që nuk është zbehur, por është institucionalizuar, normalizuar dhe toleruar deri në pikën ku shfaqet publikisht, me krenari, pa asnjë ndëshkim.

Thirrjet si “Shqiptari i mirë është shqiptari i vdekur” nuk janë shpërthime emocionale të tifozëve të papërgjegjshëm. Ato janë produkt i një edukimi të dështuar, i një sistemi arsimor që nuk mëson respektin për tjetrin, i një politike që ndërton identitetin përmes përjashtimit dhe i një shoqërie që ka mësuar të jetojë me ndarjen, në vend që ta kapërcejë atë.

Në një vend ku shqiptarët dhe maqedonasit ndajnë të njëjtën hapësirë, por jo të njëjtën ndjeshmëri, ndodh ajo që pamë në Kumanovë: një palë feston urrejtjen, ndërsa pala tjetër detyrohet ta përjetojë atë si përulje kolektive. Dhe më e rënda është se kjo dinamikë nuk po ndryshon, sepse nuk ka vullnet institucional që ta trajtojë këtë si problem shoqëror dhe moral, jo vetëm si çështje të marrëdhënieve ndëretnike.

Shoqëria maqedonase është duke u ballafaquar me një krizë të thellë të vlerave – ku barazia, respekti dhe bashkëjetesa janë retorikë boshe, ndërsa tribalizmi etnik vazhdon të jetë burim legjitimiteti politik dhe shoqëror. Në këtë atmosferë, të rinjtë mësohen që përkatësia etnike është më e rëndësishme se njeriu, dhe se “tjetri” është kërcënim, jo bashkëqytetar.

Kumanova nuk është përjashtim. Ajo është simptomë. Gjithnjë e më shumë qytete të përziera po kthehen në hapësira të tensionuara, ku jetesa paralele nuk është paqësore, por e padukshme, e heshtur, e mbushur me paragjykime dhe urrejtje që shpërthen në raste si kjo. Prindërit nuk edukojnë për tolerancë. Mediat nxisin ndarje. Politikanët e instrumentalizojnë dallimin etnik për pushtet. Dhe sporti, që duhet të bashkojë, bëhet arenë për ndarje.

Ky nuk është vetëm problem i shqiptarëve. Është një alarm për të gjithë. Sepse shoqëria që lejon urrejtjen të zë vend në tribuna, nesër do e ketë në shkolla, në institucione, në spitale, në rrugë, në çdo raport social. Dhe kur ajo të bëhet normë, nuk do të ketë më vend për dialog.

Përballja me këtë realitet kërkon më shumë se komunikata për dënim formal. Kërkon edukim të ri, politika për përfshirje, ndëshkim të gjuhës së urrejtjes, dhe mbi të gjitha – ndërtim të një kulture të përbashkët qytetare, ku asnjë etni nuk është e detyruar të dëshmojë njerëzinë e saj.

Shqiptarët nuk duan privilegje – duan dinjitet. Ashtu si çdo qytetar tjetër.