Rëndësia historike dhe trashëgimia si vlerë e jashtëzakonshme turistike e Kotorrit, Budvës dhe e gjithë Malit të Zi

Shkruan Memedali Jusufi

Kur flasim per ridizajnim te hartave apo edhe ndryshim kufijshe , patjeter duhet ditur rendesia historike e disa venteve te rajonit. Vizita në Kotor dhe Budvë është e rëndësishme sepse këto dy qytete përfaqësojnë majat e trashëgimisë kulturore, historisë antike dhe bukurisë natyrore të Malit të Zi.

Ndërsa Kotori ofron një përvojë mesjetare dhe mbrojtje nga UNESCO, Budva është qendra e argëtimit dhe plazheve të AdriatikutKotori njihet si një nga qytetet mesjetare më të ruajtura në Adriatik dhe është pjesë e trashëgimisë botërore të UNESCO-s që nga viti 1979. Budva (Butua): Sipas legjendës, u themelua nga Kadmi dhe Harmonia, por historikisht njihet si një nga qytetet më të vjetra ilire në Adriatik.

Vetë emri “Budva” mendohet se rrjedh nga fjala shqipe “butë”.Për shekuj me radhë, këto qytete ishin pjesë e asaj që njihej si “Albania Veneta” (Arbëria Veneciane), një hapësirë ku kultura arbërore dhe venedikase bashkëjetonin. Familje të rëndësishme arbërore si Zaharia, Balshaj, Bruni dhe Gjika kanë luajtur role kyçe si guvernatorë, kapitenë dhe tregtarë në këto qytete. Prania Shqiptare: Dokumentet historike (si ato të zbardhura nga historianë si Ylber Hysa) tregojnë se në mesjetë, një pjesë e madhe e klerit, detarëve dhe ushtarëve profesionistë (stradiotëve) në Kotorr ishin shqiptarë.

Qyteti i Vjetër është një labirint rrugicash me kalldrëm, i rrethuar nga mure mbrojtëse 4.5 km të gjatë që datojnë nga periudha veneciane. Ngjitja në Kalanë e San Giovannit (rreth 1350 shkallë) ofron një pamje spektakolare të të gjithë Gjirit të Kotorrit, i cili shpesh quhet “fjordi më jugor i Evropës”.Kotori ka një vibe më të qetë dhe historik, i përshtatshëm për adhuruesit e kulturës dhe ecjeve në natyrëMund të vizitoni Katedralen e Shën Trifonit (ndërtuar në vitin 1166), një simbol i rëndësishëm i qytetit. Budva, e njohur si “metropoli i turizmit”, është një nga vendbanimet më të vjetra në Adriatik, me një histori që daton mbi 2500 vjet më parë. Budva ka disa nga plazhet më të bukura në rajon, duke ofruar rërë dhe ujë të kristaltë, të cilat i mungojnë Kotorrit. Është destinacioni kryesor për argëtim, me një jetë të natës mjaft aktive, klube dhe festivale gjatë verës.

Edhe pse më i vogël se ai i Kotorrit, qyteti i vjetër i Budvës është jashtëzakonisht simpatik, me shtëpi me çati portokalli dhe muze që ruajnë artefakte helenistike dhe romake. Afërsia me Ishullin Sveti Stefan: Vetëm pak minuta larg ndodhet ishulli-hotel ikonik, i cili është një nga pikat më të fotografuara në Ballkan Vetëm 15 minuta nga Kotori ndodhet Perasti, një fshat barok përrallor. Përballë tij është ishulli artificial me kishën “Gospa od Škrpjela”, ku mund të shkosh me varkë – një nga eksperiencat më shpirtërore dhe vizuale në Adriatik. Kotori njihet si qyteti i maceve.

Ato janë simbol i fatit dhe pjesë e pandashme e rrugicave; ka madje edhe një muze kushtuar atyre. Rruga që ngjitet nga Kotori drejt Parkut Kombëtar të Lovćenit ka 25 kthesa të forta (serpentina). Çdo kthesë ofron një pamje gjithnjë e më mahnitëse të gjirit që duket si një zemër nga lart. Detaje shtesë për Budvën (Riviera dhe Historia) Citadela: Kalaja brenda qytetit të vjetër ofron biblioteka të vjetra dhe pamje mahnitëse mbi detin e hapur. Është vendi ideal për foto. Ishulli Sveti Nikola (Hawaii i Malit të Zi): Mund të marrësh një varkë nga Budva për 5 minuta dhe të shkosh në këtë ishull të egër me ujë të kristaltë, larg zhurmës së qytetit. Statue of the Ballerina: Simboli i Budvës, një statujë bronzi buzë detit me qytetin e vjetër në sfond – vendi më ikonik për të parë perëndimin e diellit. Cilin të zgjidhni për të fjetur? Zgjidhni Kotorrin nëse preferoni romancën, historinë, darkat e qeta buzë detit dhe nëse ju pëlqen të zgjoheni mes maleve të larta.

Zgjidhni Budvën nëse doni aksion, plazhe të mëdha, shopping dhe nëse planifikoni të qëndroni jashtë deri vonë pas mesnatës. Rëndësia historike e Kotorrit dhe Budvës për shqiptarët është e thellë dhe lidhet me rrënjët ilire, periudhën e Arbërisë Veneciane dhe praninë e vazhdueshme të familjeve fisnike arbërore në këto qendra detare. Këto qytete u ngritën mbi vendbanime të fiseve ilire, duke shërbyer si pika strategjike për mbretërinë ilire. Kotorri (Acruvium): Ishte një qendër e rëndësishme ilire.

Sipas burimeve, mbretëresha Teuta u strehua në Risan (brenda Gjirit të Kotorrit) në vitin 228 p.e.r. për t’u mbrojtur nga romakët Edhe pse sot janë pjesë e Malit të Zi, këto qytete mbeten pika referimi për historinë detare të shqiptarëve, duke dëshmuar se arbërit nuk ishin vetëm “njerëz të maleve”, por edhe zotërues të detit dhe pjesë e elitës qytetare të Adriatikut Identiteti Katolik: Kotorri, ashtu si qytetet veriore shqiptare (Shkodra, Lezha), ishte një qendër e rëndësishme e katolicizmit në Adriatik, duke krijuar një urë lidhëse shpirtërore mes shqiptarëve dhe pjesës tjetër të Evropës Latine Muret mbrojtëse të Kotorrit nuk janë thjesht gurë.

Ato janë një kryevepër inxhinierike që i rezistuan tërmeteve dhe rrethimeve osmane. Interesant është fakti se brenda mureve ka sisteme të fshehura vjetore të grumbullimit të ujit të shiut, që e bënin qytetin të pamposhtur gjatë rrethimeve të gjata. Muzeu i Maceve (Cat Museum): Kotori është një nga pak qytetet në botë që ka një muze kushtuar maceve. Kjo nuk është rastësi; macet shpëtuan qytetin nga murtaja (duke vrarë minjtë e anijeve) dhe që atëherë ato konsiderohen “rojet shpirtërore” të Kotorrit. Sheshi i Armëve: Ky është sheshi kryesor ku ndodhet Kulla e Sahatit.

Një detaj interesant: përpara kullës ndodhet “Shtylla e Turpit”, ku në mesjetë lidheshin personat që kishin kryer krime të lehta që të talleshin nga qytetarët. Budva: Legjenda e Dashurisë dhe Nekropoli i fshehur Miti i Kadmit dhe Harmonisë: Sipas mitologjisë, Budva u themelua nga princi fenikas Kadmi pasi u dëbua nga Teba. Ai erdhi këtu me qerre me qe (nga ku vjen emri Bouthoe – që lidhet me “qetë”). Ky mit e lidh Budvën direkt me fillimet e qytetërimit evropian.

Zbulimi i rastësishëm i Nekropolit: Gjatë ndërtimit të hotelit “Avala” në vitin 1937, punëtorët zbuluan rastësisht një nekropol (varrezë) gjigante iliro-romake me ar, qelq dhe qeramikë të çmuar. Kjo vërtetoi se Budva ishte një metropol luksi që para 2000 vjetësh. Shkëmbi i Kërcimit: Budva ka një traditë të vjetër të kërcimeve nga shkëmbinjtë e lartë në plazhin Mogren. Rruga për te ky plazh kalon përmes një shtegu të ngushtë buzë shkëmbinjve që ofron një nga ndjesitë më të bukura të ecjes buzë detit.