Tetë vjet pas Marrëveshjes së Prespës: Nga anëtarësimi në NATO te bllokada bullgare – sa larg jemi nga BE?

Më 17 qershor 2018, në fshatin piktoresk Nivici (Psarades) në brigjet e Liqenit të Prespës, Maqedonia dhe Greqia i dhanë fund njërit prej kontesteve më të gjata në Ballkan. Marrëveshja e Prespës u paraqit si një kompromis historik që do të hapte dyert e integrimit euroatlantik dhe do të mbyllte një kapitull të gjatë izolimi ndërkombëtar për Shkupin.

Tetë vjet më vonë, pyetja që shtrohet është: a i përmbushi Marrëveshja e Prespës premtimet e saj dhe sa afër është sot Maqedonia e Veriut anëtarësimit në Bashkimin Evropian?

Çfarë fitoi Maqedonia e Veriut nga Prespa?

Përkrahësit e marrëveshjes argumentojnë se rezultatet konkrete janë të pamohueshme.

Maqedonia e Veriut u bë anëtare e plotë e NATO në mars të vitit 2020, duke siguruar garanci të rëndësishme për sigurinë dhe stabilitetin e vendit.

Po ashtu, marrëdhëniet me Greece u transformuan nga një raport konfliktesh në një partneritet strategjik. U rrit bashkëpunimi ekonomik, tregtar dhe energjetik, ndërsa Athina u shndërrua nga bllokuesi kryesor i integrimeve euroatlantike në një mbështetëse të aspiratave evropiane të Shkupit.

Nga ana tjetër, marrëveshja përfshinte edhe njohjen e shtetësisë maqedonase dhe të gjuhës maqedonase, elemente që qeveria e atëhershme i konsideronte fitore të rëndësishme diplomatike.

Premtimi evropian që mbeti i parealizuar

Megjithatë, pjesa më e rëndësishme e pritjeve – anëtarësimi në Bashkimin Evropian – mbetet ende e papërmbushur.

Pas zgjidhjes së kontestit me Greqinë, shumë qytetarë prisnin që procesi i integrimit të përshpejtohej ndjeshëm. Në vend të kësaj, vendi hasi në një pengesë të re: kontestin me Bullgarinë.

Në vitin 2020, Bulgaria vendosi veto ndaj procesit negociues, duke kërkuar zgjidhjen e mosmarrëveshjeve historike, gjuhësore dhe identitare. Kjo krijoi një ndjenjë zhgënjimi në opinionin publik, pasi shumëkush e perceptoi se pas kompromisit me Greqinë po paraqiteshin kushte të reja.

Korniza franceze dhe kushti kushtetues

Në vitin 2022 u arrit i ashtuquajturi kompromis francez, i cili mundësoi fillimin formal të negociatave me BE-në.

Megjithatë, procesi mbetet i kushtëzuar nga ndryshimet kushtetuese që duhet të përfshijnë komunitetin bullgar në Kushtetutën e vendit.

Pikërisht ky kusht është shndërruar në nyjën kryesore politike të procesit integrues.

Pa miratimin e amendamenteve kushtetuese, Maqedonia e Veriut nuk mund të kalojë në fazën e ardhshme të negociatave me Bashkimin Evropian.

Qeveria aktuale dhe qasja ndaj Bullgarisë

Pas zgjedhjeve të vitit 2024, në pushtet erdhi qeveria e udhëhequr nga Hristijan Mickoski dhe koalicioni VMRO-DPMNE dhe VLEN.

Qeveria aktuale deklaron se mbështet integrimin evropian, por kundërshton ndryshimet kushtetuese pa garanci shtesë nga BE-ja dhe Bullgaria.

Shkupi zyrtar argumenton se vendi nuk duhet të përballet me kërkesa të reja pas përmbushjes së kushtit kushtetues. Nga ana tjetër, Sofja këmbëngul se Korniza Negociuese është miratuar tashmë dhe se obligimet duhet të zbatohen.

Ky dallim pozicionesh ka sjellë një ngërç politik që vazhdon edhe sot.

Çfarë thotë Brukseli?

Institucionet evropiane vazhdojnë ta paraqesin Maqedoninë e Veriut si një nga vendet më të përgatitura në rajon për integrim.

Megjithatë, mesazhi i Brukselit mbetet i pandryshuar: pa zbatimin e obligimeve të marra në kuadër të Kornizës Negociuese, procesi nuk mund të ecë përpara.

Në debatet e fundit në Parlamentin Evropian, raportuesi për vendin, Thomas Waitz, vlerësoi se Maqedonia e Veriut mbetet një nga kandidatët seriozë për anëtarësim, por progresi konkret varet nga zgjidhja e pengesave politike.

Tetë vjet më pas: sukses apo zhgënjim?

Vlerësimi i Marrëveshjes së Prespës sot varet kryesisht nga këndvështrimi politik.

Për mbështetësit e saj, marrëveshja solli anëtarësimin në NATO, stabilizoi marrëdhëniet me Greqinë dhe e largoi vendin nga izolimi ndërkombëtar.

Për kritikët, ajo përfshiu një kompromis të madh identitar pa e realizuar objektivin kryesor – anëtarësimin në Bashkimin Evropian.

E vërteta ndoshta qëndron diku në mes. Prespa e hapi derën e NATO-s dhe e zgjidhi kontestin me Athinën, por nuk e çoi automatikisht vendin në BE. Tetë vjet më vonë, rruga evropiane e Maqedonisë së Veriut mbetet e hapur, por ende e bllokuar nga mosmarrëveshjet me Bullgarinë dhe mungesa e konsensusit të brendshëm politik për hapat e ardhshëm.

Prandaj, përvjetori i tetë i Marrëveshjes së Prespës nuk është vetëm një kujtesë e një kompromisi historik, por edhe një reflektim mbi faktin se rruga drejt Bashkimit Evropian është dëshmuar shumë më e gjatë dhe më e ndërlikuar sesa pritej në qershorin e vitit 2018. Gazeta Flaka