Ligji ekziston, zbatimi mungon? E vërteta për gjuhën shqipe në Maqedoninë e Veriut

Gjuha shqipe në Maqedonia e Veriut ka një status të garantuar me Kushtetutë dhe me ligj të veçantë, duke u renditur si një nga shtyllat kryesore të barazisë ndëretnike në vend. Megjithatë, pavarësisht kësaj baze të fortë juridike, zbatimi në praktikë vazhdon të mbetet një çështje që ngjall debat politik dhe institucional.

Çfarë thotë Kushtetuta?

Me ndryshimet kushtetuese pas vitit 2001 dhe përditësimet e mëvonshme, Kushtetuta përcakton se përveç gjuhës maqedonase, çdo gjuhë që flitet nga të paktën 20% e qytetarëve është gjithashtu gjuhë zyrtare. Në këtë kategori hyn gjuha shqipe, duke i dhënë asaj përdorim zyrtar në nivel shtetëror.

Ligji për përdorimin e gjuhëve – zgjerimi i të drejtave

Në vitin 2018 u miratua Ligji për përdorimin e gjuhëve, i cili e konkretizon këtë të drejtë kushtetuese. Sipas këtij ligji, shqipja përdoret në institucionet qendrore dhe lokale, procedurat administrative dhe gjyqësore por edhe komunikimin ndërmjet qytetarëve dhe shtetit

Qytetarët kanë të drejtë të dorëzojnë dokumente në shqip dhe të marrin përgjigje në të njëjtën gjuhë, ndërsa institucionet janë të detyruara të ofrojnë përkthim dhe dokumentacion dygjuhësh.

Nga Kuvendi te gjykatat

Përdorimi i shqipes është i garantuar edhe në jetën parlamentare dhe në sistemin gjyqësor. Deputetët mund të flasin në shqip në Kuvend, ndërsa në gjykata palët kanë të drejtë të ndjekin procedurat në gjuhën e tyre, me përkthim zyrtar të siguruar nga shteti.

Institucionet që mbikëqyrin zbatimin

Zbatimi i ligjit monitorohet nga mekanizma të veçantë shtetërorë, ndërsa shkeljet parashohin edhe sanksione për institucionet që nuk respektojnë detyrimet ligjore.

Debatet dhe sfidat

Megjithatë, në praktikë, përdorimi i gjuhës shqipe shpesh përballet me pengesa, respektivisht zbatim jo i njëtrajtshëm në institucione, mungesë kapacitetesh administrative, dhe kontestime politike dhe juridike

Në këtë kontekst, roli i Gjykata Kushtetuese e Maqedonisë së Veriut mbetet kyç, pasi vendimet e saj mund të ndikojnë drejtpërdrejt në interpretimin dhe zbatimin e ligjit.

Më shumë se një çështje gjuhësore

Përtej aspektit juridik, përdorimi i gjuhës shqipe është një çështje identiteti, barazie dhe përfaqësimi. Ai lidhet ngushtë me funksionimin e shtetit multietnik dhe me besimin e qytetarëve në institucionet publike.

Driton Zenku: Shqipja nuk është privilegj, por e drejtë kushtetuese

Gazetari Driton Zenku ka reaguar lidhur me debatet e fundit për përdorimin e gjuhës shqipe në Maqedonia e Veriut, duke theksuar se kjo çështje nuk është politike, por thelbësisht kushtetuese dhe qytetare.

“Gjuha shqipe në Maqedoninë e Veriut nuk është privilegj që jepet apo merret sipas vullnetit të pushtetit. Ajo është një e drejtë e garantuar me Kushtetutë dhe me ligj, dhe si e tillë duhet të zbatohet pa asnjë kompromis,” deklaroi Zenku.

Ai shtoi se çdo tentativë për relativizimin e kësaj të drejte përbën hap prapa në funksionimin demokratik të shtetit dhe cenon drejtpërdrejt parimin e barazisë mes qytetarëve.

“Problemi nuk qëndron tek mungesa e ligjeve, por tek mungesa e vullnetit për t’i zbatuar ato. Kur një e drejtë themelore vihet në pikëpyetje, atëherë vihet në pikëpyetje vetë karakteri multietnik i shtetit,” u shpreh ai.

Zenku nënvizoi se institucionet, përfshirë edhe Gjykata Kushtetuese e Maqedonisë së Veriut, kanë përgjegjësi të drejtpërdrejtë për të garantuar zbatimin e barabartë të ligjit dhe për të mos lejuar interpretim selektiv të të drejtave gjuhësore.

Në fund, ai apeloi që çështja e gjuhës shqipe të trajtohet me seriozitet institucional dhe jo si temë e kalkulimeve politike ditore, duke theksuar se respektimi i saj është test i demokracisë dhe i shtetit të së drejtës në vend.

Edhe pse shqipja është gjuhë zyrtare e garantuar me Kushtetutë dhe ligj në Maqedoninë e Veriut, sfida mbetet zbatimi i plotë dhe i barabartë i saj në praktikë — një test i vazhdueshëm për demokracinë dhe barazinë në vend. Gazeta Flaka