Zjarri, shpikja që na bëri njerëz

Kontrolli i zjarrit ndryshoi rrjedhën e evolucionit njerëzor, duke i lejuar paraardhësit tanë të qëndrojnë ngrohtë, të gatuajnë ushqim, të shmangin grabitqarët dhe të mbijetojnë në klimat e ashpëra. Ai gjithashtu kishte implikime të rëndësishme sociale dhe të sjelljes, duke inkurajuar grupe njerëzish të mblidheshin së bashku dhe të qëndronin zgjuar deri vonë. Pavarësisht nga rëndësia e ndezjes së flakëve, kur dhe ku paraardhësit njerëzorë mësuan se si ta bënin këtë, mbetet një temë debati dhe spekulimi. Madje ka pak konsensus rreth asaj se cilët homininët – njerëzit modernë, një paraardhës i drejtpërdrejtë apo një degë e zhdukur prej kohësh – e përvetësuan së pari këtë aftësi.

Dëshmia më e vjetër e padyshimtë, e gjetur në shpellën Qesem të Izraelit, daton 300,000 deri në 400,000 vjet, duke lidhur kontrollin më të hershëm të zjarrit me Homo sapiens dhe Neandertalët. Tani, megjithatë, një ekip ndërkombëtar arkeologësh ka zbuluar ato që duken të jenë gjurmë të zjarreve të kampit që vezulluan 1 milion vjet më parë. E përbërë nga kockat e kafshëve të djegura dhe mbetjet e hirit të bimëve, provat vijnë nga Shpella Wonderwerk e Afrikës së Jugut, një vend i banimit të njerëzve dhe homininëve të hershëm për 2 milionë vjet.

Studiuesit gjetën provat në një shtresë shkëmbi që përmban sëpata dore, thekon guri dhe mjete të tjera që i atribuohen nga gërmimet e mëparshme një paraardhësi të veçantë njerëzor: Homo erectus. E karakterizuar nga qëndrimi i drejtë dhe ndërtimi i fortë, kjo specie e hershme hominin jetoi nga 1.8 milion deri në 200,000 vjet më parë. “Dëshmitë nga shpella Wonderwerk sugjerojnë se Homo Erectus kishte njëfarë familjariteti me zjarrin”, tha Francesco Berna, një profesor arkeologjie në Universitetin e Bostonit dhe autori kryesor i një punimi mbi gjetjet e ekipit./history.com/