KE – Raporti i Zgjerimit: Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut: Barazia institucionale mbetet ende një sfidë

Çështja e shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut nuk mund të matet vetëm me numrin e ministrave shqiptarë në Qeveri apo me pjesëmarrjen e partive shqiptare në shumicën parlamentare.

Ajo duhet të matet me zbatimin e të drejtave gjuhësore, përfaqësimin e drejtë në administratë dhe funksionimin praktik të Marrëveshjes Kornizë të Ohrit.

Vlerësimet evropiane për vitin 2026 e rikthejnë këtë debat në qendër të vëmendjes.

Provimi i jurisprudencës në gjuhën shqipe

Kërkesa e studentëve shqiptarë të drejtësisë për të dhënë provimin e jurisprudencës në gjuhën shqipe është shndërruar në një çështje me dimension institucional dhe politik.

Parlamenti Evropian, në raportin e tij për Maqedoninë e Veriut të vitit 2026, ka kërkuar zgjidhjen e kësaj çështjeje dhe zbatimin e Marrëveshjes së Ohrit si në ligj, ashtu edhe në praktikë. Ai ka theksuar gjithashtu se protestat studentore nuk duhet të paraqiten në mënyrë të padrejtë si të motivuara politikisht apo si faktor destabilizues. RTSH+1

Kjo e bën çështjen më shumë se një debat për organizimin e një provimi. Ajo prek barazinë në qasjen ndaj profesioneve juridike dhe përdorimin e gjuhës shqipe në institucionet publike.

Balancuesi dhe përfaqësimi i drejtë

Shfuqizimi i pjesëve të mekanizmit Balancues nga Gjykata Kushtetuese në shtator 2024 krijoi një boshllëk në mënyrën e garantimit të përfaqësimit të komuniteteve.

Propozimi për ligjin e ri për përfaqësim adekuat dhe të drejtë nuk ka arritur të përmbyllë procesin parlamentar.

Në vlerësimet evropiane theksohet nevoja që administrata të pasqyrojë përbërjen shumëetnike të vendit dhe që ligji i ri të jetë në përputhje me standardet evropiane dhe rekomandimet e Komisionit të Venecias. EP Votes+1

VLEN përballë premtimeve të veta

Për VLEN-in, kjo është një provë politike e drejtpërdrejtë.

Koalicioni ka hyrë në Qeveri duke premtuar avancimin e pozitës së shqiptarëve, zbatimin e Marrëveshjes së Ohrit dhe zgjidhjen e problemeve të trashëguara në përfaqësimin institucional.

Por pjesëmarrja në Qeveri nuk është vetvetiu rezultat.

Pyetja që duhet t’i shtrohet VLEN-it është: çfarë ka ndryshuar konkretisht në jetën institucionale të shqiptarëve që nga hyrja e tij në pushtet?

Duhet të maten:

• Përfaqësimi real i shqiptarëve në administratën shtetërore.
• Përqindja e shqiptarëve në pozitat drejtuese.
• Zbatimi i përdorimit zyrtar të gjuhës shqipe.
• Ecuria e ligjit për përfaqësim të drejtë.
• Zgjidhja e kërkesës së studentëve për provimin e jurisprudencës.

BDI dhe përgjegjësia e trashëguar

Nga ana tjetër, BDI nuk mund ta shfrytëzojë çdo ngecje aktuale si dëshmi të dështimit të vetëm të VLEN-it.

Për shumë vite, BDI ka qenë pjesë e qeverive dhe ka pasur përgjegjësi të drejtpërdrejtë për funksionimin e mekanizmave të përfaqësimit dhe zbatimin e Marrëveshjes së Ohrit.

Prandaj, analiza duhet të krahasojë rezultatet e dy periudhave, jo vetëm deklaratat e dy subjekteve politike.

Pyetjet investigative të Flakës:

1. Sa shqiptarë janë të punësuar në institucionet shtetërore dhe sa janë në pozita udhëheqëse?
2. Cilat institucione nuk e zbatojnë në praktikë përdorimin e gjuhës shqipe?
3. Pse nuk është miratuar ligji për përfaqësim të drejtë?
4. Çfarë zgjidhjeje konkrete ka ofruar Qeveria për provimin e jurisprudencës?
5. Cilat premtime të VLEN-it janë realizuar dhe cilat kanë mbetur vetëm në programin politik?

Përfundimi analitik: Barazia nuk matet me praninë e shqiptarëve në fotografitë e Qeverisë. Ajo matet me të drejtat që qytetari mund t’i ushtrojë pa pengesa dhe me mundësitë që i ka në institucionet e shtetit.

Raporti dhe dokumentet evropiane japin bazën për këto pyetje. Përgjigjet duhet të kërkohen nga institucionet dhe partitë politike, me të dhëna të verifikueshme.

Burime: Parlamenti Evropian – çështja e gjuhës shqipe dhe Amendamenti për përfaqësimin e drejtë dhe Marrëveshjen e Ohrit. Gazeta Flaka

12

„Duke pasur parasysh protestat në shtetet e rajonit dhe të botës, a mendoni se edhe Maqedonia e Veriut do të përfshihet në këtë valë të protestave sociale?“

Po, është koha.

11

Jo, nuk mendoj.

1

Nuk ka arsye për të protestuar.

0