Shqiptarët në raportin e BE-së 2026: Gjuha, përfaqësimi dhe Marrëveshja e Ohrit mbeten prova e papërfunduar e barazisë

Raporti i Komisionit Evropian për Maqedoninë e Veriut, i publikuar më 4 nëntor 2026, nuk e trajton çështjen shqiptare si një problem të izoluar etnik, por e vendos atë në kontekstin e funksionimit të institucioneve demokratike, të drejtave themelore, marrëdhënieve ndëretnike dhe zbatimit të Marrëveshjes Kornizë të Ohrit.

Për faktorin politik shqiptar, raporti përmban disa konstatime me peshë të veçantë. Ato prekin drejtpërdrejt tri çështje themelore: përdorimin e gjuhës shqipe, përfaqësimin e drejtë në institucionet shtetërore dhe mekanizmat politikë që garantojnë pjesëmarrjen e komuniteteve në vendimmarrje.

Mesazhi më i rëndësishëm është se, pavarësisht ekzistimit të bazës kushtetuese dhe ligjore, zbatimi praktik i disa të drejtave vazhdon të jetë problematik. KOHA+1

1. Marrëveshja e Ohrit: zbatimi vazhdon, por sfidat nuk janë tejkaluar

Komisioni Evropian e vlerëson gjendjen e marrëdhënieve ndëretnike si përgjithësisht stabile dhe konstaton se Marrëveshja Kornizë e Ohrit vazhdon të zbatohet.

Por ky vlerësim pozitiv shoqërohet me një rezervë të rëndësishme: mbeten sfida në realizimin praktik të të drejtave gjuhësore dhe në përfaqësimin e komuniteteve joshumicë në institucionet shtetërore. KOHA

Këtu qëndron një nga dallimet më të rëndësishme të raportit.

Komisioni nuk thotë se Marrëveshja e Ohrit nuk zbatohet. Por as nuk e konsideron zbatimin e saj të përfunduar. Prandaj, stabiliteti ndëretnik nuk duhet ngatërruar me përmbushjen e plotë të barazisë institucionale.

Për shqiptarët, kjo ka rëndësi të veçantë, sepse Marrëveshja e Ohrit nuk është vetëm një dokument historik që i dha fund konfliktit të vitit 2001. Ajo përbën bazën e rendit kushtetues dhe të mekanizmave të pjesëmarrjes së komuniteteve në shtet.

Leximi politik: Një vend mund të ketë stabilitet ndëretnik, por të vazhdojë të ketë probleme në barazinë e qytetarëve. Raporti e evidenton pikërisht këtë hendek.

2. Gjuha shqipe: provimi i jurisprudencës bëhet çështje evropiane

Një nga pjesët më domethënëse të raportit për faktorin shqiptar është përmendja e protestave të studentëve shqiptarë të drejtësisë, të cilët kërkuan mundësinë për ta dhënë provimin e jurisprudencës në gjuhën shqipe.

Komisioni e lidh këtë çështje me debatin më të gjerë mbi zbatimin praktik të të drejtave gjuhësore dhe përfaqësimin e drejtë në institucionet shtetërore.

Kjo është e rëndësishme për disa arsye.

Së pari, kërkesa e studentëve nuk trajtohet vetëm si një konflikt mes studentëve dhe institucioneve përgjegjëse për provimin. Ajo vendoset në kontekstin e zbatimit të të drejtave gjuhësore.

Së dyti, problemi lidhet me qasjen e barabartë të shqiptarëve në profesionet juridike. Nëse një student ndjek studimet në gjuhën shqipe, çështja e përdorimit të gjuhës në provimin profesional bëhet pjesë e debatit për barazinë në sistem.

Së treti, protestat kanë arritur të marrin vëmendjen e institucioneve evropiane.

Komisioni nuk e trajton kërkesën si çështje të parëndësishme apo thjesht politike. Përkundrazi, e përfshin në vlerësimin e gjendjes së të drejtave gjuhësore. KOHA

Çfarë nuk duhet keqinterpretuar: Raporti nuk duhet paraqitur sikur Komisioni ka vendosur vetë që provimi patjetër duhet të organizohet në shqip në një formë të caktuar. Ai evidenton kërkesën dhe problemin e zbatimit praktik të të drejtave gjuhësore. Ky dallim është thelbësor për saktësinë e publikimit.

Megjithatë, politikisht, përmendja e studentëve është një sinjal se çështja ka dalë përtej debatit të brendshëm partiak.

3. Balancuesi: shfuqizimi i mekanizmit dhe boshllëku i përfaqësimit

Raporti rikthen në vëmendje një nga zhvillimet më të rëndësishme për pozitën institucionale të shqiptarëve: shfuqizimin e mekanizmit Balancues nga Gjykata Kushtetuese në vitin 2024.

Ky mekanizëm përdorej për të ndihmuar zbatimin e parimit të përfaqësimit të drejtë dhe adekuat të komuniteteve në administratën publike.

Pas shfuqizimit të tij, Qeveria ka propozuar një ligj të ri për përfaqësim të drejtë dhe adekuat.

Por Komisioni konstaton se ky ligj ende nuk është miratuar, për shkak të mungesës së shumicës së nevojshme sipas parimit të Badenterit. KOHA

Kjo është një gjetje me peshë të madhe politike.

Përfaqësimi i drejtë nuk është çështje që zgjidhet vetëm me shpalljen e vendeve të punës ose me emërimin e disa funksionarëve shqiptarë. Ai kërkon mekanizëm të qëndrueshëm ligjor, kritere të qarta dhe kontroll të zbatimit.

Në këtë pikë, raporti evidenton tri faza të një problemi:

1. Shfuqizimin e mekanizmit ekzistues.
2. Propozimin e mekanizmit të ri ligjor.
3. Pamundësinë për ta përfunduar procesin e miratimit të ligjit.

Pra, ekziston një boshllëk ndërmjet nevojës për garantimin e përfaqësimit dhe zgjidhjes ligjore që duhet ta sigurojë atë.

Pyetja politike: Nëse partitë shqiptare janë pjesë e shumicës parlamentare, pse nuk është arritur marrëveshja për një ligj që duhet të garantojë përfaqësimin e shqiptarëve dhe komuniteteve të tjera?

Kjo pyetje nuk mund t’i adresohet vetëm opozitës. Ajo i drejtohet para së gjithash shumicës qeverisëse, e cila ka përgjegjësinë për të ndërtuar konsensusin e nevojshëm.

4. Badenteri: mekanizëm kushtetues apo pengesë politike?

Raporti përmend shprehimisht mungesën e shumicës së nevojshme sipas parimit të Badenterit për miratimin e ligjit të ri për përfaqësim të drejtë.

Kjo e rikthen në qendër të debatit funksionin e mekanizmave që mbrojnë interesat e komuniteteve joshumicë.

Badenteri nuk është thjesht një procedurë parlamentare. Ai është një instrument i rëndësishëm i rendit kushtetues të krijuar pas Marrëveshjes së Ohrit.

Kur një ligj që lidhet drejtpërdrejt me përfaqësimin e komuniteteve nuk arrin të sigurojë shumicën e nevojshme, problemi nuk është vetëm teknik. Ai tregon mungesën e konsensusit politik për një çështje që prek drejtpërdrejt marrëdhëniet ndëretnike.

Këtu duhet bërë një dallim: Komisioni evidenton bllokimin dhe mungesën e konsensusit, por nuk ia atribuon ekskluzivisht një partie përgjegjësinë për dështimin.

Për Flakën, kjo hap një pistë të rëndësishme investigative: cilat grupe parlamentare e kanë mbështetur ligjin, cilat kanë kundërshtuar dhe cilat kanë munguar në votime?

5. Ndryshimet kushtetuese: shqiptarët nuk janë objekti i ri i përfshirjes, por janë pjesë e debatit kushtetues

Kjo pjesë kërkon kujdes të veçantë, sepse shpesh përdoret për propagandë politike.

Komisioni Evropian kërkon përmbushjen e zotimit për ndryshimet kushtetuese të dakorduara në vitin 2022, të cilat parashohin përfshirjen e qytetarëve që i përkasin popujve të tjerë, përfshirë komunitetin bullgar, në Kushtetutë.

Ky kusht lidhet me kornizën negociuese dhe marrëveshjen politike të vitit 2022 me Bashkimin Evropian. EEAS+2

Për shqiptarët është e rëndësishme të sqarohet se kjo kërkesë nuk nënkupton se shqiptarët duhet të përfshihen për herë të parë në Kushtetutë. Shqiptarët tashmë janë të përfshirë në rendin kushtetues si një nga popujt e vendit.

Prandaj, nuk është e saktë të interpretohet kërkesa e Brukselit për përfshirjen e bullgarëve si një proces i ri kushtetues për njohjen e shqiptarëve.

Megjithatë, kjo çështje ka një dimension më të gjerë politik: mënyra se si shteti i trajton komunitetet, identitetet dhe të drejtat e tyre mbetet pjesë e rëndësishme e perspektivës evropiane.

Për faktorin shqiptar, sfida kryesore nuk është të kërkojë një përfshirje të re simbolike në Kushtetutë, por të kërkojë zbatimin e plotë të të drejtave që tashmë janë të garantuara.

6. Marrëdhëniet ndëretnike: stabiliteti nuk e mbyll çështjen e barazisë

Komisioni i vlerëson marrëdhëniet ndëretnike si përgjithësisht stabile.

Ky është një vlerësim pozitiv për shtetin dhe shoqërinë, por nuk duhet të shndërrohet në argument për të relativizuar problemet e evidentuara.

Në të vërtetë, raporti vendos përballë njëra-tjetrës dy realitete:

• Stabilitetin e përgjithshëm të marrëdhënieve ndëretnike.
• Vështirësitë në zbatimin praktik të të drejtave gjuhësore dhe përfaqësimit të drejtë.

Kjo do të thotë se mungesa e konflikteve të hapura nuk është dëshmi se të gjitha çështjet janë zgjidhur.

Një shtet shumëetnik duhet të garantojë jo vetëm bashkëjetesë, por edhe mundësi të barabarta në institucione, administratë, arsim, drejtësi dhe vendimmarrje.

Për këtë arsye, konstatimi i Komisionit ka rëndësi edhe për partitë shqiptare: stabiliteti ndëretnik duhet të shoqërohet me rezultate të matshme në barazinë institucionale.

7. VLEN në Qeveri: nga përfaqësimi politik te përgjegjësia për rezultatet

Ndoshta ky është dimensioni më i rëndësishëm politik i raportit për shqiptarët.

VLEN është pjesë e shumicës qeverisëse dhe ka marrë përgjegjësi institucionale mbi bazën e premtimeve për ndryshimin e pozitës së shqiptarëve në shtet.

Megjithatë, konstatimet e Komisionit Evropian tregojnë se disa nga çështjet që kanë qenë pjesë e agjendës politike shqiptare vazhdojnë të mbeten të hapura.

Këtu përfshihen:

• Miratimi i ligjit për përfaqësim të drejtë dhe adekuat.
• Zgjidhja e çështjes së provimit të jurisprudencës në gjuhën shqipe.
• Zbatimi praktik i të drejtave gjuhësore.
• Përmirësimi i përfaqësimit të komuniteteve joshumicë në institucionet shtetërore.
• Funksionalizimi i mekanizmave institucionalë që lidhen me Marrëveshjen e Ohrit.

Këto janë fusha ku VLEN nuk mund të mjaftohet me argumentin se është pjesë e Qeverisë ose se ka përfaqësues në ministri.

Pjesëmarrja në pushtet është instrument për realizimin e politikave, jo rezultat në vetvete.

Por raporti nuk e akuzon drejtpërdrejt VLEN-in. Komisioni vlerëson institucionet dhe proceset shtetërore, jo performancën e një partie shqiptare. Përgjegjësia e VLEN-it është përfundim politik që del nga pozita e tij në Qeveri dhe nga zotimet e tij elektorale.

Kjo e bën edhe më të rëndësishëm krahasimin mes programit politik dhe rezultateve konkrete.

8. BDI në opozitë: përgjegjësia për trashëgiminë e pushtetit

Për BDI-në, raporti krijon një situatë tjetër politike.

Partia që për shumë vite ka qenë pjesë e qeverive dhe ka pretenduar se është garantuese e Marrëveshjes së Ohrit, sot ka mundësi të përdorë konstatimet e Brukselit për të kritikuar shumicën aktuale.

Por një analizë serioze nuk mund ta shkëpusë gjendjen e sotme nga periudha e mëparshme e qeverisjes.

Balancuesi u shfuqizua në vitin 2024, pas një periudhe të gjatë kur BDI ishte pjesë e pushtetit. Çështjet e zbatimit të gjuhës shqipe, përfaqësimit të drejtë dhe funksionimit të mekanizmave të Ohrit nuk kanë lindur vetëm pas ndryshimit të shumicës parlamentare.

Prandaj, BDI duhet të përgjigjet për rezultatet e periudhës së saj në pushtet, ndërsa VLEN duhet të përgjigjet për atë që ka bërë dhe nuk ka bërë që nga marrja e përgjegjësisë qeveritare.

Dallimi është ky: BDI ka përgjegjësi për trashëgiminë institucionale, ndërsa VLEN ka përgjegjësi për vendimet dhe rezultatet e qeverisjes aktuale.

Asnjëra nuk mund ta monopolizojë përfaqësimin politik të shqiptarëve vetëm përmes retorikës.

9. Parlamenti dhe institucionet: Badenteri nuk funksionon vetëm si formulë

Raporti evidenton se polarizimi politik vazhdon të pengojë miratimin e reformave të rëndësishme.

Në veçanti, përmenden vështirësitë për arritjen e konsensusit në ligjet që kërkojnë shumicë prej dy të tretash ose shumicë sipas parimit të Badenterit.

Ndër çështjet e përmendura janë edhe Ligji për Gjykatat dhe ndryshimet që lidhen me institucionin e Avokatit të Popullit. KOHA

Për faktorin shqiptar, kjo ka dy dimensione.

Së pari, mekanizmat e vendimmarrjes që kërkojnë përfshirjen e komuniteteve nuk mund të funksionojnë pa dialog politik.

Së dyti, partitë shqiptare duhet të dëshmojnë se ndikimi i tyre parlamentar përdoret për të mbrojtur interesat e komuniteteve dhe për të avancuar reformat demokratike.

Në këtë kontekst, Badenteri nuk duhet të trajtohet as si një privilegj partiak, as si një mekanizëm që aktivizohet vetëm kur partitë shqiptare kanë interes politik. Ai është pjesë e arkitekturës kushtetuese të shtetit.

10. Administrata publike: përfaqësimi duhet të shoqërohet me meritë dhe profesionalizëm

Një çështje tjetër që lidhet me pozitën e shqiptarëve është reforma e administratës publike.

Përfaqësimi i drejtë nuk është vetëm çështje statistikash. Ai duhet të ndërtohet mbi kritere profesionale, transparencë dhe mundësi të barabarta.

Komisioni në raportin e përgjithshëm të zgjerimit thekson se politizimi i administratës publike mbetet problem në rajon dhe se nevojitet një administratë profesionale, e qëndrueshme dhe e aftë për zbatimin e reformave. PDF Host

Kjo është e rëndësishme për debatin shqiptar, sepse përfaqësimi nuk mund të reduktohet në punësime partiake.

Një ligj i mirë për përfaqësim të drejtë duhet të garantojë njëkohësisht:

• Përfaqësim real të komuniteteve.
• Transparencë në punësim dhe avancim.
• Mbrojtje nga diskriminimi.
• Kritere profesionale të njëjta.
• Kontroll të vazhdueshëm mbi zbatimin.

Këtu qëndron sfida për partitë shqiptare: të kalojnë nga politika e numrave në politikën e institucioneve funksionale.

11. Çfarë nuk thotë raporti – dhe pse është e rëndësishme?

Për të mos e politizuar artificialisht dokumentin, duhet të theksohen edhe kufijtë e vlerësimit të Komisionit.

Raporti:

• Nuk thotë se Marrëveshja e Ohrit është shfuqizuar.
• Nuk thotë se marrëdhëniet ndëretnike janë në krizë të hapur.
• Nuk e akuzon drejtpërdrejt VLEN-in për dështimin e të drejtave shqiptare.
• Nuk e shpall BDI-në përgjegjëse për gjendjen aktuale.
• Nuk e paraqet çështjen e gjuhës shqipe si të zgjidhur.
• Nuk e konsideron përfaqësimin e drejtë si problem të tejkaluar.
• Nuk thotë se shqiptarët duhet të përfshihen për herë të parë në Kushtetutë.

Këto dallime janë të rëndësishme sepse një analizë e besueshme duhet të mbështetet në atë që dokumenti thotë realisht, jo në atë që partitë duan të lexojnë në të.

12. Përfundimi: faktori shqiptar përballë një prove të re politike

Raporti i Komisionit Evropian i 4 nëntorit 2026 sjell një mesazh të rëndësishëm për shqiptarët në Maqedoninë e Veriut: ekzistenca e të drejtave në Kushtetutë dhe në ligje nuk garanton automatikisht zbatimin e tyre në praktikë.

Gjuha shqipe, përfaqësimi i drejtë dhe Marrëveshja e Ohrit vazhdojnë të jenë çështje që kërkojnë zgjidhje institucionale. Kjo është dëshmia se procesi i ndërtimit të barazisë nuk ka përfunduar.

Për VLEN-in, raporti është një test i drejtpërdrejtë i premtimeve të dhëna gjatë hyrjes në Qeveri. Për BDI-në, është një rikujtim se trashëgimia e saj politike duhet të matet edhe me rezultatet institucionale të viteve të qeverisjes.

Por përgjegjësia nuk përfundon te partitë shqiptare. Qeveria, Kuvendi, Gjykata Kushtetuese dhe institucionet përgjegjëse për zbatimin e të drejtave kanë detyrimin të sigurojnë që parimet kushtetuese të mos mbeten vetëm formulime juridike.

Në fund, raporti nuk e paraqet faktorin shqiptar si burim të destabilitetit. Përkundrazi, marrëdhëniet ndëretnike i vlerëson përgjithësisht stabile. Problemi që evidenton është hendeku ndërmjet stabilitetit politik dhe përmbushjes së plotë të të drejtave.

Dhe ky është thelbi i çështjes.

Shqiptarët nuk kanë nevojë vetëm të jenë të përfaqësuar në Qeveri. Ata kanë nevojë që të drejtat e tyre të funksionojnë në çdo institucion, pa ndërmjetësim partiak dhe pa negociata të përhershme politike.

Marrëveshja e Ohrit nuk mund të jetë vetëm kujtim i vitit 2001, ndërsa barazia nuk mund të mbetet premtim i çdo cikli zgjedhor.

13. Përmbledhja e të gjitha konstatimeve që lidhen me faktorin shqiptar

14. Burimet dhe dokumentet për redaksinë

Burimi kryesor – Raporti i 4 nëntorit 2026

European Commission – 2026 Enlargement PackageKomunikata zyrtare e Komisionit EvropianKOHA – Konstatimet për gjuhën shqipe, Ohrit dhe përfaqësimin

Dokumente plotësuese

• Komunikata e politikës së zgjerimit 2026
• Parlamenti Evropian – Vlerësimi për Maqedoninë e Veriut
• Këshilli i Evropës – Çështjet e Balancuesit dhe gjuhëve zyrtare

Gazeta Flaka

12

„Duke pasur parasysh protestat në shtetet e rajonit dhe të botës, a mendoni se edhe Maqedonia e Veriut do të përfshihet në këtë valë të protestave sociale?“

Po, është koha.

11

Jo, nuk mendoj.

1

Nuk ka arsye për të protestuar.

0