28 janari, ditëlindja e Ismail Kadaresë: homazh për ikonën e letërsisë shqipe

Shkrimtari i madh shqiptar Ismail Kadare lindi më 28 janar 1936 në Gjirokastër dhe u nda nga jeta më 1 korrik 2024, në moshën 88-vjeçare, duke lënë pas një trashëgimi letrare të jashtëzakonshme për kulturën shqiptare dhe atë botërore.

Kadare kreu arsimin e mesëm në vendlindje dhe më pas studioi Gjuhë dhe Letërsi në Universitetin e Tiranës, ku u diplomua në vitin 1958. Studimet i vazhdoi në Moskë, në Institutin e Letërsisë Botërore “Maksim Gorki”, ku qëndroi për dy vjet (1958–1960).

Ai konsiderohet një nga shkrimtarët më të mëdhenj të letërsisë shqipe dhe një nga figurat më të shquara të letërsisë bashkëkohore botërore. Ismail Kadare u nominua disa herë për Çmimin “Nobel” në Letërsi dhe është autori shqiptar më i përkthyer në botë, me vepra të botuara në mbi 45 gjuhë të huaja.

Rrugën e krijimtarisë letrare e nisi herët si poet, që në vitet e gjimnazit, me vëllimet “Frymëzimet djaloshare” (1954) dhe “Ëndërrimet” (1957). U bë i njohur gjerësisht me librin poetik “Shekulli im” (1961), të cilit i pasuan vëllime të tjera si “Përse mendohen këto male” (1964), “Motive me diell” (1968) dhe “Koha” (1976).

Në prozë, Kadare la gjurmë të pashlyeshme me romane dhe novela që trajtojnë historinë, identitetin dhe shpirtin e popullit shqiptar. Ndër veprat e tij më të njohura janë “Gjenerali i ushtrisë së vdekur”, “Kështjella”, “Kronikë në gur”, “Ura me tri harqe”, “Pallati i ëndrrave” dhe “Qyteti pa reklama”, roman i cili u botua i plotë vetëm në vitin 2003.

Në vjeshtën e vitit 1990, Ismail Kadare u vendos në Paris, duke e arsyetuar largimin nga Shqipëria me mungesën e reformave demokratike. Pas kësaj periudhe, krijimtaria e tij u shndërrua në një nga shprehjet më të fuqishme të identitetit kulturor shqiptar në arenën ndërkombëtare.

Kadare ishte laureat i dhjetëra çmimeve prestigjioze kombëtare dhe ndërkombëtare. Në vitin 2005 fitoi çmimin “Man Booker International Prize”, ndërsa në vitin 2012 u nderua me çmimin spanjoll “Princi i Asturias për Letërsi”. Ai ishte anëtar i Akademisë së Shkencave Morale dhe Politike të Francës dhe anëtar i jashtëm i ASHAK-ut.

Ismail Kadare u dekorua me “Nderin e Kombit” nga Presidenti i Shqipërisë dhe me “Legjionin e Nderit” nga shteti francez. Me veprën e tij, ai e bëri Shqipërinë të njohur në botë përmes letërsisë, historisë dhe kulturës së saj.

Flaka