VMRO-DPMNE flet për korrupsion? Mosni, ju lutem!

Opinion: Driton ZENKU

VMRO-DPMNE nuk gëzon legjitimitet moral për të folur me autoritet mbi korrupsionin, për shkak të historisë së saj të ngarkuar me skandale të rënda korruptive.

Kur një subjekt me histori të tillë denoncon korrupsionin te të tjerët, kjo shpesh perceptohet si hipokrizi politike, sidomos në mungesë të vetë-reflektimit, kërkim faljeje publike, apo distancimi të sinqertë nga figurat e komprometuara brenda partisë.

Duke pasur parasysh bilancin negativ të VMRO-DPMNE-së në fushën e luftës kundër korrupsionit gjatë periudhave të qeverisjes së saj, veçanërisht nga viti 2006 deri më 2017, kapaciteti etik dhe politik i kësaj partie për të adresuar çështjet e korrupsionit në mënyrë të besueshme është thellësisht i kompromentuar. Çdo diskurs i tillë nga kjo parti kërkon një analizë të kujdesshme të motivimeve politike dhe një kontekstualizim historik të qëndrimeve dhe veprimeve të mëparshme.

Pse?

Qeverisjet e partisë VMRO-DPMNE në Republikën e Maqedonisë së Veriut përgjatë periudhave 1998–2002 dhe 2006–2017 përfaqësojnë dy etapa të rëndësishme në formësimin dhe institucionalizimin e korrupsionit dhe kapjes së shtetit.

Ndërsa gjatë mandatit të parë praktikat korruptive ishin kryesisht të karakterit oportunist dhe të shpërndarë, në periudhën e dytë ato u transformuan në një sistem të mirëorganizuar dhe të centralizuar të kontrollit politik mbi institucionet shtetërore.

1. Qeverisja e parë (1998–2002): Konsolidimi i klientelizmit

Pas fitores së zgjedhjeve parlamentare në vitin 1998, VMRO-DPMNE formoi një koalicion qeverisës me Partinë Demokratike Shqiptare (PDSH), duke u mbështetur në një platformë të orientuar drejt ekonomisë së tregut dhe integrimeve euroatlantike. Megjithatë, praktika e qeverisjes u karakterizua nga një mungesë e theksuar e transparencës dhe institucionalizimi i interesave private brenda sektorit publik.

Privatizimet

Procesi i privatizimit gjatë kësaj periudhe u krye në mënyrë të përshpejtuar dhe pa kritere të qarta, duke përjashtuar shpesh investitorët e huaj seriozë. Një pjesë e konsiderueshme e pasurisë shoqërore kaloi në duart e individëve të lidhur me partinë, përmes marrëveshjeve jotransparente dhe nënvlerësimeve të qëllimshme të vlerës së aseteve. Kjo krijoi bazën për një klasë të re ekonomike të lidhur me elitën politike.

Afera dhe mungesa e përgjegjësisë

Në këtë periudhë u shfaqën një numër skandalesh që implikonin figura kyçe të qeverisë dhe administratës publike, siç janë rastet “Makpetrol”, dhe “Rastin Hipotekat”. Megjithëse u hapën hetime paraprake, asnjë proces penal nuk përfundoi me përgjegjësi të qartë penale, gjë që kontribuoi në ndërtimin e një kulture të mosndëshkimit.

Pasojat, fatale për shtetin dhe shoqërinë

Qeveria përfundoi mandatin e saj në një klimë të rënduar politike dhe sociale, sidomos pas konfliktit të vitit 2001, si dhe me një deficit të madh legjitimiteti. Sipas raporteve të organizatave ndërkombëtare, gjatë kësaj periudhe filloi të konsolidohej një model i klientelizmit dhe përdorimit politik të institucioneve shtetërore, ndonëse në një shkallë më pak të sofistikuar se në vitet në vijim.

2. Qeverisja e dytë (2006–2017): Kapja e institucionalizuar e shtetit

Qeverisja 2006–2017, nën udhëheqjen e Nikolla Gruevskit, u shoqërua me afera të shumta korruptive, përfshirë:

Projekti “Shkupi 2014”, i akuzuar për shpërdorim të qindra milionë eurove publike;

Skandali i përgjimeve masive (2015), ku dolën në dritë biseda që përfshinin manipulime zgjedhore, ndikim mbi drejtësinë dhe kontroll mbi media;

Arratisja e ish-kryeministrit Gruevski për të shmangur burgimin për shpërdorim detyre;

Dënime dhe hetime ndaj dhjetëra zyrtarëve të lartë të partisë nga Prokuroria Speciale.

Periudha e dytë e qeverisjes së VMRO-DPMNE-së nën drejtimin e Nikolla Gruevskit shënon një fazë të re, në të cilën korrupsioni dhe kontrolli politik mbi institucionet u bënë komponentë qendrorë të funksionimit të shtetit.

Kontrolli i institucioneve

Pas vitit 2006, VMRO-DPMNE ndërmori një ofensivë sistematike për të siguruar kontroll të plotë mbi të gjitha segmentet kyçe të shtetit – përfshirë gjyqësorin, prokurorinë, administratën publike, policinë, shërbimet sekrete dhe median. Përmes emërimeve partiake, presioneve institucionale dhe manipulimit të procedurave ligjore, u vendos një sistem i centralizuar në të cilin partia dominonte mbi institucionet e pavarura.

Projekti “Shkupi 2014” dhe korrupsioni ekonomik

Një nga simbolet më të njohura të kësaj periudhe është projekti urbanistik “Shkupi 2014”, i cili përfshinte ndërtimin e dhjetëra monumenteve, godinave publike dhe ndërtimeve me stil neo-barok. Ky projekt, i paraqitur si një iniciativë për të “forcuar identitetin maqedonas”, u realizua me kosto shumë më të larta se të planifikuarat dhe u shoqërua me dyshime të shumta për keqpërdorim të fondeve publike, kontrata klienteliste dhe korrupsion në prokurimet publike.

Afera të profilit të lartë dhe hetimet e PSP-së

Pas vitit 2015, nëpërmjet publikimit të përgjimeve nga opozita, dolën në dritë dëshmi për keqpërdorime masive të pushtetit, përfshirë manipulimin e zgjedhjeve, kontrollin mbi gjyqësorin, ndjekjen e paligjshme të qytetarëve dhe përfitime të paligjshme financiare. Si rezultat, u krijua Prokuroria Speciale Publike (PSP), e cila filloi hetimin e një sërë aferash me ndikim të lartë, ndër to:

“Titanik” – manipulimi i procesit zgjedhor,

“Trajektorja” – shpërdorimi i fondeve për autostradat,

“TNT” – shkatërrimi i ndërtesës “Kosmos” për motive politike,

“Tortura” – dhunë institucionale ndaj të ndaluarve,

“Talir” – financimi i paligjshëm i partisë dhe ndërtimi i ndërtesës së saj.

Instrumentalizimi i institucioneve të drejtësisë

Gjatë kësaj periudhe, përveç kapjes së gjyqësorit dhe kontrollit mbi mediat, u dëshmua një nivel i lartë i instrumentalizimit të Prokurorisë dhe Gjykatave për ndjekjen ose mbrojtjen selective të figurave politike dhe ekonomike. Ndërkohë që hetimet ndaj funksionarëve të opozitës shpesh zhvilloheshin me ritme të shpejta, çështjet që përfshinin përfaqësues të pushtetit shtyheshin ose mbylleshin.

Dhe çka?

Qeverisjet e VMRO-DPMNE-së në periudhat 1998–2002 dhe 2006–2017 përfaqësojnë dy faza të evolucionit të një sistemi të thellë të korrupsionit dhe kapjes së shtetit. Në fazën e parë u vendosën themelet e një modeli ku interesat private dhe politike ndërhynin në vendimmarrjen shtetërore pa ndonjë mekanizëm funksional të kontrollit dhe përgjegjësisë. Në fazën e dytë, ky model u sofistikua dhe institucionalizua në një shkallë të tillë që pengoi funksionimin e shtetit të së drejtës dhe rrezikoi seriozisht perspektivën demokratike të vendit.

Ky zhvillim historik i modelit të kapjes së shtetit kërkon reflektim serioz mbi reformimin e institucioneve publike, pavarësinë e gjyqësorit, llogaridhënien politike dhe ndërtimin e një kulture demokratike që e vendos qytetarin dhe të drejtën mbi interesin partiak.

Ndërtimi i ndërtesës partiake – Pallati i bardhë – një Simbol i Kapjes së Shtetit

Në periudhën 2006–2017, VMRO-DPMNE u bë forca më dominuese politike në Maqedoninë e Veriut. Gjatë kësaj kohe, partia ndërtoi një ndërtesë madhështore si seli qendrore në Shkup – një objekt që shpejt u bë simbol i ndikimit politik, por edhe i korrupsionit dhe abuzimeve me pasurinë publike.

Rikthimi i VMRO-DPMNE-së në pushtet për herë të tretë

VMRO-DPMNE u kthye sërish në pushtet në zgjedhjet parlamentare të vitit 2024 dhe kryesohet nga Hristijan Mickoski. Në dhjetor 2017, ai u zgjodh lider i VMRO-DPMNE, duke pasuar Nikola Gruevskin. Në periudhën 2015–2017, Mickoski shërbeu si këshilltar për energjinë për kryeministrat Nikola Gruevski dhe Emil Dimitriev. Në vitin 2016, ai u emërua drejtor i Ndërmarrjes Shtetërore të Prodhimit të Energjisë Elektrike (ELEM).

Kryeministri aktual dhe lideri i VMRO-DPMNE-së, Kristijan Mickoski, posedon apo ka lidhje me biznese familjare në fushën e hidrocentraleve, ndërsa njëkohësisht krijon një ministri të re për Energjetikë, Miniera dhe Burime Minerale – ngrit pyetje serioze për konflikt interesi, kapje të shtetit dhe keqpërdorim të pushtetit për përfitime personale ose të afërta.

1. Konflikt interesi:

Nëse një udhëheqës shtetëror posedon, kontrollon apo ka lidhje direkte me biznese në një sektor të caktuar dhe krijon apo kontrollon institucionet që rregullojnë po atë sektor, kjo përbën konflikt të qartë interesi.

Krijimi i një ministrie që mbikëqyr direkt fushën ku ai (apo familja e tij) ka interesa ekonomike, i jep atij mundësinë të ndikojë në rregullore, leje, subvencione dhe politika që mund të favorizojnë ato biznese.

2. Kapje e shtetit:

Ky është një shembull klasik i kapjes së shtetit, ku institucionet publike krijohen ose kontrollohen për të mbrojtur ose fuqizuar interesa private të pushtetarëve dhe jo interesin publik.

3. Potencial për korrupsion sistemik:

Duke kontrolluar politikën energjetike dhe resurse të rëndësishme natyrore përmes një ministrie të dedikuar, kryeministri krijon një strukturë për të kanalizuar investime, kontrata publike dhe licenca, ndoshta drejt bizneseve të lidhura apo në interes të afërm familjar.

Rreziku institucional dhe publik:

Humbje e besimit publik ndaj institucioneve që perceptohen si të kapura për interesa të ngushta;

Pengim i konkurrencës së ndershme në sektorin energjetik;

Rrezik i madh për korrupsion elitar, ku nuk funksionojnë më rregullat e barazisë përpara ligjit;

Shkatërrim i transparencës dhe kontrollit demokratik mbi burimet natyrore.

Krijimi i një ministrie të dedikuar për një fushë ku lideri i qeverisë ka interesa të drejtpërdrejta private është një alarm i kuq për demokracinë, sundimin e ligjit dhe ekonominë e drejtë. Kjo situatë kërkon kontroll të rreptë institucional, hetim nga organet kundër korrupsionit, si dhe presion publik dhe mediatik për transparencë.

Pasuria e deklaruar nga Mickoski

Sipas deklaratave zyrtare të pasurisë të dorëzuara në institucionet përkatëse në Maqedoninë e Veriut, Kryeministri Hristijan Mickoski ka raportuar pasuri në vlerë të përgjithshme prej rreth 506,036 euro.

Është e rëndësishme të theksohet se në deklaratën e pasurisë, Mickoski nuk ka përfshirë pasurinë e anëtarëve të familjes së tij. Ky fakt ka ngjallur diskutime dhe kritika nga opozita dhe shoqëria civile, të cilët kërkojnë më shumë transparencë në lidhje me pasurinë e zyrtarëve publikë.

Për më tepër, në të kaluarën, Mickoski ka qenë i lidhur me pronësinë e hidrocentraleve të vegjël përmes kompanive të ndryshme, të cilat më pas ka deklaruar se i ka shitur . Këto lidhje kanë ngritur pyetje rreth mundësive për konflikt interesi, veçanërisht duke pasur parasysh rolin e tij të mëparshëm si këshilltar për energjetikë dhe drejtor i ELEM-it.

Në përmbledhje, ndërsa pasuria e deklaruar e Mickoskit është në përputhje me kërkesat ligjore, mungesa e detajeve të caktuara dhe lidhjet e mëparshme të biznesit kanë ngritur shqetësime rreth transparencës dhe mundësive për konflikt interesi.

VMRO-DPMNE dhe korrupsioni?

VMRO-DPMNE historikisht është përballur me një sërë akuzash dhe skandalesh të mëdha për korrupsion dhe keqpërdorim të pushtetit.

Kulmi i këtyre aferave u arrit me publikimin e përgjimeve në vitin 2015, të cilat ekspozuan përfshirjen e lartë të funksionarëve të partisë në shkelje të rënda të ligjit, përfshirë manipulime zgjedhore, ndikim politik mbi gjyqësorin, tenderë të montuar dhe ndjekje të paligjshme.

Këto skandale çuan në dorëheqjen e liderit historik të partisë Nikola Gruevski, i cili më vonë u shpall fajtor për keqpërdorim të detyrës zyrtare dhe u arratis nga vendi. Reputacioni i VMRO-DPMNE në sferën e luftës kundër korrupsionit mbetet i diskredituar në vazhdimësi.

Në bazë të përvojës historike dhe realitetit politik të deritanishëm, është shumë e diskutueshme nëse VMRO-DPMNE mund të luftojë realisht korrupsionin.

Dhe, pse?

E kaluara e ngarkuar me korrupsion: VMRO-DPMNE është partia që ka qenë në qendër të disa prej aferave më të mëdha korruptive në historinë e Maqedonisë së Veriut. Skandalet e përgjimeve (2015), rasti “Titanik”, “TNT”, “Trajektorja”, “Shuplaka” e deri te arratisja e Nikola Gruevskit janë dëshmi e një strukture të ndërtuar mbi klientelizëm dhe abuzim me pushtetin.

Kthimi i figurave të vjetra: Megjithëse partia pretendon se është reformuar nën udhëheqjen e Kristijan Mickoskit, shumë figura të afërta me regjimin e vjetër janë ende aktive, ose janë rikthyer në vendimmarrje. Kjo hedh dyshime serioze mbi sinqeritetin e çdo lufte kundër korrupsionit.

Interesat e konfliktit: Vetë kryetari aktual dhe tani kryeministri, Kristijan Mickoski, është akuzuar për lidhje të dyshimta në fushën e energjisë dhe për konflikt interesi – një situatë që e vë në pikëpyetje vullnetin e tij për të ndjekur rastet korruptive në mënyrë të paanshme.

Një parti e lidhur fort me strukturat e kaluara të korrupsionit, që nuk ka bërë transparencë të plotë për të kaluarën dhe që udhëhiqet nga figura me interesa të dyshimta, nuk ka legjitimitetin moral apo praktik për të udhëhequr një luftë të vërtetë kundër korrupsionit. Çdo përpjekje e tillë, pa pastrimin e brendshëm dhe ndëshkimin e përgjegjësve, mbetet vetëm retorikë politike.

Afërsia e Hristijan Mickoskit me ish-zyrtarët e regjimit të Nikola Gruevskit është një nga elementët kyç që ngre pikëpyetje serioze mbi karakterin “reformist” të udhëheqjes aktuale të VMRO-DPMNE-së.

Fakte dhe indikacione:

Emërimi nga vetë Gruevski: Hristijan Mickoski nuk është një figurë e pavarur nga regjimi i mëparshëm — përkundrazi, ai është prodhim i drejtpërdrejtë i tij. Ai u emërua si këshilltar për energjetikë i Gruevskit dhe më pas u bë drejtor i MEPSO dhe i EMV (Elektranat na Makedonija), institucione kyçe në sektorin e energjisë.

Trashëgimia politike: Mickoski u zgjodh kryetar i VMRO-DPMNE-së në vitin 2017, në një periudhë kur partia po përpiqej të menaxhonte krizën pas rënies së Gruevskit. Në vend që të bëjë një shkëputje të qartë me të kaluarën, ai shpesh ka adoptuar një diskurs mbrojtës ndaj figurave kyçe të regjimit të kaluar, duke i relativizuar apo minimizuar aferat dhe akuzat.

Mbështetja nga “struktura të vjetra”: Disa prej bashkëpunëtorëve të ngushtë të Gruevskit kanë mbetur të lidhur me partinë ose janë rikthyer në skenën politike nën drejtimin e Mickoskit. Kjo tregon se ndonëse ka pasur përpjekje kozmetike për “reformë”, nuk ka ndodhur një distancim i sinqertë dhe i thellë nga strukturat e komprometuara.

Narrativi politik dhe viktimizimi: Mickoski vazhdimisht ka folur për “ndjekje politike” ndaj ish-zyrtarëve të VMRO-së, duke i paraqitur ata si viktima të pushtetit të mëparshëm (qeverisë Zaev). Kjo qasje sugjeron afërsi morale, politike dhe personale me ata që janë përgjegjës për shumë nga skandalet korruptive.

Afërsia e Mickoskit me figurat e regjimit të Gruevskit nuk është vetëm historike, por vazhdon të jetë aktive në mënyrën se si ai drejton partinë dhe e formëson diskursin politik. Kjo e komprometon seriozisht çdo pretendim për ndryshim apo reformë, dhe e bën të vështirë të besohet se VMRO-DPMNE nën drejtimin e tij mund të ndërtojë institucione të pastra e të pavarura nga interesat e së kaluarës. Flaka

11

SONDAZHI

Cili është vlerësimi juaj për punën e Gjykatës Kushtetuese? 

Instrument i pushtetit të VMRO-DPMNE

Mbron Kushtetutën

Nuk kam mendim

• 
• 
• 
• 
• 
• 
•