Konflikti i interesit në hije: Rasti Mickoski dhe energjetika në Maqedoninë e Veriut
Botuar nga Flaka
Nga: Driton ZENKU
Në shoqëritë demokratike, transparenca dhe llogaridhënia e funksionarëve publikë janë shtyllat e besimit qytetar ndaj institucioneve. Megjithatë, në kontekstin ballkanik, shpesh ballafaqohemi me fenomene ku vijat ndarëse mes interesit publik dhe atij privat ngatërrohen në mënyrë të rrezikshme.
Një ndër rastet më emblemike në Maqedoninë e Veriut është ai i Hristijan Mickoskit – liderit të VMRO-DPMNE-së, kryeministër i vendit dhe njëherësh ish-funksionar i lartë shtetëror – i përfshirë në mënyrë të drejtpërdrejtë apo të tërthortë në sektorin e energjetikës.
Prej konsulenti në biznes energjetik
Në vitet kur ishte këshilltar për energjetikë i ish-kryeministrit Nikola Gruevski, Hristijan Mickoski nuk ishte vetëm një ekspert teknik. Ai përfaqësonte interesat strategjike të shtetit në sektorin e energjisë, por paralelisht, emri i tij lidhej me kompani private që operonin në të njëjtin sektor.
Një prej këtyre është Energotech DOOEL Shkup, e cila ka marrë me qira 33.000 m² tokë shtetërore për ndërtimin e një hidrocentrali mbi lumin Treska. Marrëveshja u realizua pikërisht në periudhën kur Mickoski mbante rol institucional, gjë që ngre hije serioze për konflikt të mundshëm interesi. Nga El Te Energy në El Te Hidro Lista nuk ndalet me kaq.
Kompanitë El Te Energy dhe El Te Hidro janë dy firma të tjera që kanë qenë të përfshira në ndërtimin dhe operimin e hidrocentraleve të vegjël, shpesh në zona ekologjike të ndjeshme.
Emri i Mickoskit është përmendur vazhdimisht si pjesëtar pronësor apo i lidhur me këto kompani, edhe pse vetë ai mohon pronësinë në kohën e funksionimit të tij në detyra publike. Por këtu nuk mjafton vetëm mohim verbal. Fakti që këto kompani kanë përfituar licenca, toka dhe privilegje shtetërore në periudha të ndjeshme, kërkon një hetim të thelluar institucional dhe një auditim të pavarur nga organet kundër korrupsionit.
ELEM – porta e ndikimit
Në vitin 2016, Mickoski u bë drejtor i përgjithshëm i ELEM (tani: AD ESM – Elektranat e Maqedonisë së Veriut). Si kryetar i ndërmarrjes më të madhe energjetike shtetërore, ai mbante në dorë fatin e miliona eurove investime, si dhe dhënien e licencave për hidrocentrale. Pikërisht këtu lind pyetja: A u ndanë këto licenca me kritere profesionale apo me lidhje private paraprake?
Deri më sot, nuk ka asnjë hetim të hapur zyrtarisht për këtë periudhë, ndonëse faktet e mësipërme kërkojnë përgjigje të qarta. Ku fillon dhe ku mbaron përgjegjësia publike? Rasti Mickoski nuk është thjesht çështje e një personi. Ai është simbol i një kulture politike ku ndërlidhja mes pushtetit dhe biznesit mbetet pa kontroll.
Konflikti i interesit është një krim i heshtur që dëmton besimin qytetar, minon konkurencën dhe e deformon vetë funksionin e shtetit. Në çdo shtet me standarde demokratike, një përfshirje e tillë do të shkaktonte dorëheqje, përjashtime nga gara politike ose të paktën transparencë të detyrueshme ligjore. Në Maqedoninë e Veriut, përkundrazi, temat e tilla kthehen në heshtje ose në luftë politike pa pasoja juridike.
Mickoski formoi Ministri të re të Energjetikës
Kryeministri i Maqedonisë së Veriut, Hristijan Mickoski, ka themeluar një Ministri të re të Energjetikës, Minierave dhe Burimeve Minerale, e cila do të drejtohet nga Sanja Bozhinovska, një nga bashkëpunëtorët e tij të afërt . Kjo ministri është pjesë e një qeverie të re me 24 ministri, katër më shumë se më parë, dhe përfshin koalicionin VMRO-DPMNE, VLEN dhe ZNAM.
Ka pasur akuza publike nga politikanë dhe media se gjatë drejtimit të ELEM-it janë përzgjedhur kompani private përmes tenderëve me lidhje personale apo partiake. Është raportuar në disa media se familjarë apo bashkëpunëtorë të afërt të Mickoskit kanë qenë të lidhur me kompani që operojnë në sektorin e energjisë (veçanërisht në hidrocentrale private dhe prodhim të energjisë nga burime të ripërtëritshme).
Tani që Mickoski është kryeministër dhe ka krijuar një ministri të dedikuar për energjetikë (një fushë ku ka pasur ndikim dhe përvojë të mëparshme), ngrihen dyshime se mund të ketë përfitime indirekte ose ndikim politik mbi vendimmarrje që përfitojnë aktorë privatë të lidhur me të.
Dihet që konflikt interesi ndodh kur një person në pushtet ka interesa private (financiare apo familjare) që mund të ndikojnë ose të perceptohen se ndikojnë mbi mënyrën se si ai merr vendime publike.
Lehtësime doganore: Qeveria miraton ulje të doganave për bateritë
Së fundmi, Qeveria e Maqedonisë së Veriut ka miratuar propozim-ligjin për ndryshime në Ligjin për tarifën doganore, përmes të cilit parashihet ulja e normave doganore për 67 mallra që përdoren si lëndë të para dhe materiale ndihmëse në sektorë të ndryshëm të industrisë vendase.
Një ndër elementët kyç të kësaj pakete është ulja e tarifës doganore për bateritë litium-jon, nga 15% në vetëm 2,7%. Këto bateri janë thelbësore për ruajtjen dhe balancimin e energjisë në rrjet, veçanërisht në kuadër të integrimit të burimeve të ripërtëritshme si energjia solare dhe ajo e erës.
Me këtë vendim, normat doganore për materialet e përzgjedhura do të ulen me 50% të diferencës midis tarifave ekzistuese dhe atyre të Bashkimit Evropian, duke e afruar sistemin doganor të vendit me standardet e BE-së dhe duke krijuar kushte më konkurruese për industrinë.
Këto masa janë pjesë e përpjekjeve për të stimuluar zhvillimin industrial dhe tranzicionin drejt energjisë së pastër – një fushë në të cilën kryeministri Hristijan Mickoski ka përvojë të drejtpërdrejtë, si ish-drejtor i ELEM-it. pronar biznesi si dhe ekspert në sektorin e energjetikës. Vendimi për uljen e tarifave mbi bateritë litium-jon mund të shihet si pjesë e një strategjie më të gjerë për të ndërtuar themele të qëndrueshme energjetike dhe për të përkrahur projektet e gjelbra në vend.
Çfarë kërkon një demokraci e shëndetshme?
Publiku meriton të dijë të vërtetën. Roli i mediave, i shoqërisë civile dhe mbi të gjitha i institucioneve të pavarura si Komisioni për Parandalimin e Korrupsionit, është vendimtar për të ndarë interesin publik nga ai privat. Rasti i liderit të opozitës nuk duhet të fshihet pas formulimeve të mjegullta ligjore apo teknikash të kontrollit narrativ. Ai duhet të shërbejë si një rast testues për pjekurinë demokratike të vendit.
Nëse përfitimi privat ndërtohet mbi bazën e funksioneve publike, atëherë kemi përballë jo thjesht një shkelje etike, por një kërcënim real ndaj interesit publik dhe demokracisë. Në emër të opinionit të informuar, media, qytetarët dhe drejtësia duhet të kërkojnë llogari.
Sepse heshtja, në këtë rast, është bashkëfajësi.
Ky opinion publikohet ekskluzivisht në flaka.com.mk. Ripublikimi lejohet vetëm me citim të autorit dhe burimit.
Opinioni i shprehur nuk paraqet detyrimisht qëndrimin e redaksisë.
Botuar nga Flaka
2,8 miliardë euro në bixhoz: simptomë e një shoqërie në pasiguri – Çfarë flet sociologjia për fenomenin?
