Pse komunat shqiptare keqqeverisen – Në krye Çairi e Tetova

Një raport alarmues i Qendrës për Analiza Ekonomike (CEA) ka zbuluar atë që shumë qytetarë kanë ndjerë prej kohësh: mungesën e thellë të transparencës në komunat me shumicë shqiptare në Maqedoninë e Veriut. Në krye të kësaj krize të keqqeverisjes qëndrojnë Çairi dhe Tetova, të cilat, së bashku me Sarajin, janë renditur në fund të listës për sa i përket transparencës buxhetore për periudhën 2024–2025.

Çairi dhe Tetova – Simbol i mungesës së llogaridhënies

• Komuna e Çairit: Vetëm 21% transparencë, në mesin e tri komunave më të dobëta në vend.
• Komuna e Tetovës dhe Sarajit: E turpshme, me vetëm 17% transparencë, ndajnë vendin e fundit.
• Likova (33%) dhe Studeniçani (38%) – gjithashtu shumë poshtë mesatares shtetërore.

Për krahasim, komuna si Manastiri, Dellçeva, Velesi dhe Demir Hisari arrijnë nivele mbi 60%, me dokumente të publikuara rregullisht dhe qasje të hapur ndaj qytetarëve. Në këto komuna ka një përpjekje të dukshme për të fituar besimin publik dhe për të ndërtuar institucione funksionale.

Pasojat e një administrate të mbyllur

Mungesa e transparencës nuk është vetëm statistikë – ajo ka pasoja reale:

• Dëmtohet besimi i qytetarëve ndaj institucioneve.
• Pengohet kontrolli publik ndaj mënyrës si shpenzohen paratë e qytetarëve.
• Krijohet terren për keqmenaxhim, korrupsion dhe klientelizëm.

Në rastin konkret të Çairit, problemi është aq serioz saqë Policia ka ndërhyrë dhe ka konfiskuar dokumente zyrtare, në kuadër të një hetimi për ndërtimet pa leje. Janë sekuestruar dokumente si në komunë, ashtu edhe në Ministrinë e Transportit dhe Lidhjeve, pas denoncimit nga kryetarja e Shkupit, Danella Arsovska. Ajo ka bërë të ditur se rreth 150 ndërtime pa leje janë në proces të dyshimtë legalizimi, në kundërshtim me ligjin.

Pyetjet që kërkojnë përgjigje

• Si është e mundur që komuna me resurse të mëdha njerëzore dhe ekonomike si Çairi dhe Tetova, të mos arrijnë të publikojnë as dokumentet bazë buxhetore?
• Pse mungon vullneti politik për të përmirësuar transparencën?
• A po përdoren pushtetet lokale për interesa personale dhe klanore, në vend të interesit publik?

Kërkohet reagim i menjëhershëm

Është koha që komuniteti shqiptar në Maqedoninë e Veriut të reflektojë seriozisht mbi këtë realitet. Renditja e komunave si Çairi, Tetova, Saraji dhe të tjera në fund të indeksit të transparencës është një sinjal alarmi, jo vetëm për administratën lokale, por edhe për qytetarët që i zgjedhin ata.

Komunat shqiptare nuk mund të jenë peng i mungesës së llogaridhënies. Nevojitet një reformë e thellë institucionale, që përfshin:

• Krijimin e platformave digjitale të hapura.
• Publikimin aktiv të dokumenteve buxhetore.
• Angazhimin e shoqërisë civile dhe qytetarëve në mbikëqyrje dhe vendimmarrje.

Në një kohë kur shumë komuna ecin drejt standardeve evropiane të transparencës dhe llogaridhënies, komunat me shumicë shqiptare rrezikojnë të mbeten të izoluara dhe të njollosura nga skandale të përhershme. Në krye të listës së keqqeverisjes është Çairi, ndjekur nga Tetova – komuna që, në vend të jenë shembuj pozitivë për zhvillim urban dhe qeverisje të mirë, po kthehen në simbole të dështimit institucional dhe politik.

Transparenca nuk është luks – është detyrim. Mosveprimi do të thotë përkeqësim. Flaka