Universiteti nuk është zyrë shtetërore

Nga Driton Zenku

Ndryshimet e propozuara në Ligjin për Arsimin e Lartë nuk janë reformë. Janë tentativë e qartë për ta shndërruar universitetin nga institucion autonom i dijes në një zgjatim administrativ të pushtetit ekzekutiv. Kush e lexon ligjin pa iluzione politike, e kupton menjëherë: këtu nuk po rregullohet sistemi, por po ridizenjohet raporti i pushtetit me universitetin.

Deklaratat e profesoreshës Shiret Elezi nga Universiteti i Tetovës dhe profesorit Ardian Stafaj nga Universiteti “Nënë Tereza” në Shkup e nxjerrin këtë në pah pa ekuivoke. Ato nuk janë reagime të izoluara, por simptoma të një problemi më të madh: kapja graduale e arsimit të lartë përmes ligjit.

Krijimi i Këshillit të Universitetit, me kompetenca mbi Senatin dhe Rektorin dhe me anëtarë të emëruar nga Qeveria, është goditja më e drejtpërdrejtë ndaj autonomisë universitare që nga pavarësia e shtetit. Autonomia nuk hiqet me një nen, por neutralizohet duke ia marrë fuqinë vendimmarrëse. Universiteti mbetet autonom vetëm në emër.

Edhe më problematike është mënyra si trajtohet financimi. Kur buxheti kushtëzohet, kur shpenzimet diktohen dhe kur një Këshill Nacional përcakton shumën totale për universitetet duke anashkaluar Ligjin për Buxhetin, atëherë financimi shndërrohet në mjet kontrolli. Universiteti që nuk bindet, ndëshkohet. Ky është model politik, jo akademik.

Por kostoja më e madhe e këtij ligji nuk është abstrakte. Ajo ka emër: stafi i ri akademik. Siç e thotë qartë Ardian Stafaj, ky ligj prodhon pasiguri, pabarazi dhe mbyll dyert për gjeneratat e reja. Një sistem që flet për cilësi, por përjashton të rinjtë nga vendimmarrja dhe avancimi, nuk është reformë – është regres.

Vendosja e kritereve të ngushta për avancim, favorizimi selektiv i publikimeve dhe përjashtimi i përvojës së fituar në institucione vendore e ndërkombëtare nuk ndërton elitë akademike. Ndërton kastë të mbyllur. Dhe një universitet me kastë nuk prodhon dije, por konformizëm.

Autonomia universitare nuk është privilegj i profesorëve. Është interes publik. Pa autonomi reale nuk ka liri akademike. Pa liri akademike nuk ka kërkim shkencor të pavarur. Dhe pa to, universiteti humb funksionin e tij themelor në shoqëri: të prodhojë mendim kritik.

Sot nuk jemi përballë një debati teknik ligjor. Jemi përballë një zgjedhjeje politike dhe shoqërore: a duam universitete që mendojnë, apo universitete që zbatojnë? A duam profesorë kritikë, apo administratorë diplomash?

Heshtja e komunitetit akademik në këtë fazë do të ishte bashkëfajësi. Siç paralajmëron Stafaj, heshtja nuk është më opsion. Dhe siç nënkupton Elezi, autonomia nuk negociohet.

Universiteti nuk është zyrë shtetërore. Kush përpiqet ta trajtojë si të tillë, nuk po reformon arsimin – po e varfëron shoqërinë.

• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 

30

„Duke pasur parasysh protestat në shtetet e rajonit dhe të botës, a mendoni se edhe Maqedonia e Veriut do të përfshihet në këtë valë të protestave sociale?“

Po, është koha.

22

Jo, nuk mendoj.

7

Nuk ka arsye për të protestuar.

1