Kur vetëpunësimi bëhet iluzion: 6 nga 10 biznese dështojnë brenda pak vitesh

Instituti IDEA ka realizuar një hulumtim të shkurtër mbi efektet e programit qeveritar për mbështetjen e iniciativave qytetare për vetëpunësim në Maqedoninë e Veriut për periudhën 2014–2023, shkruan Flaka. Programi ka pasur për qëllim t’u ofrojë të papunëve ndihmë financiare dhe trajnime për ndërmarrësi, me synim krijimin e bizneseve të vogla private.

Sipas të dhënave, gjatë këtyre dhjetë viteve, programi është shfrytëzuar nga gjithsej 14,090 qytetarë, nga të cilët 62.37% janë meshkuj dhe 37.62% femra, me një moshë mesatare prej 35 vjetësh. Rajonet që kanë përfituar më shumë grante janë Qyteti i Shkupit, Tetova dhe Kumanova, me gjithsej 5,401 grante (38.33% e totalit). Në anën tjetër, zonat me më pak përfitues janë Kratova, Krusheva dhe Makedonski Brodi, ku janë ndarë vetëm 235 grante (1.67%).

Sallonet e bukurisë, serviset e automjeteve dhe gastronomia janë veprimtaritë më të zakonshme që kanë përfituar mbështetje, duke përbërë rreth 21.5% të granteve të dhëna. Këto fusha karakterizohen nga nevoja më e ulët për kapital fillestar, çka i bën më tërheqëse për të sapo-fillonit.

Megjithatë, qëndrueshmëria e bizneseve të mbështetura mbetet një sfidë. Vetëm për vitin 2014, 60.47% e bizneseve që përfituan grante kanë falimentuar ose janë në proces falimentimi. Edhe vitet pasuese nuk tregojnë ndonjë përmirësim të theksuar: në vitin 2015 falimentuan 50.69% e bizneseve, ndërsa në 2016 52.55%. Vetëm në vitet e fundit vërehet një rënie e ndjeshme në shkallën e mbylljes së bizneseve – 18.96% në vitin 2020 dhe 17% në 2021.

Instituti IDEA thekson se kjo situatë dëshmon për nevojën e mbështetjes së vazhdueshme dhe monitorimit aktiv të bizneseve të reja. Në këtë drejtim, instituti rekomandon:

• Vendosjen e komunikimit të rregullt ndërmjet përfituesve dhe institucioneve për trajnime e konsulencë;
• Raund të dytë financimi për bizneset me potencial të lartë për mbijetesë dhe rritje;
• Rritje të transparencës në përzgjedhjen e përfituesve, përfshirë publikimin e listave të përfituesve në faqet zyrtare;
• Zbatimin e kritereve më rigoroze dhe mekanizmave filtrues për të parandaluar keqpërdorimin e fondeve.

Ky hulumtim ngre alarmin për efektivitetin afatgjatë të politikave për vetëpunësim dhe nënvizon rëndësinë e një qasjeje më gjithëpërfshirëse, të qëndrueshme dhe të mbikëqyrur mirë nga autoritetet kompetente. Hulumtimi botohet me aprovim të Institutit Idea – Flaka Media