Margjinalizimi strukturor i komunitetit rom

Driton Zenku, Sociolog – Gazetar

Raporti i Komisionerit për të Drejtat e Njeriut Michael O’Flaherty mbi situatën e romëve dhe sfidat mjedisore në Maqedoninë e Veriut ngre disa çështje kyçe që prekin drejtpërdrejt strukturat sociale, përfshirjen, dhe pabarazitë sistematike:

1. Margjinalizimi strukturor i komunitetit rom

Raporti nxjerr në pah një sistem të qëndrueshëm të përjashtimit shoqëror, ku komuniteti rom, pavarësisht strategjive zyrtare për përfshirje, mbetet në periferi të jetës publike dhe institucionale. Braktisja shkollore, mungesa e përfshirjes në edukimin e hershëm dhe fëmijët në rrugë janë indikatorë të kapitalit të ulët social dhe kulturor, që i bën romët më vulnerabël ndaj varfërisë dhe diskriminimit.

2. Segregimi në arsim si mekanizëm riprodhimi i pabarazisë

Ndarja e fëmijëve romë nëpër shkolla jo vetëm që përforcon stigmatizimin, por edhe prodhon një cikël të ri të pabarazisë ndërbreznore. Kjo dukuri përputhet me konceptin e Pierre Bourdieu për riprodhimin social – sistemi arsimor nuk po shërben si mjet emancipimi, por si mjet ruajtjeje të status quo-së sociale.

3. Dhuna institucionale dhe profilizimi etnik

Rastet e dhunës nga policia dhe mungesa e ndëshkueshmërisë ndaj akteve me motiv racist reflektojnë norma të brendësuara institucionale, të cilat e normalizojnë diskriminimin dhe e vendosin komunitetin rom në një pozitë të nënshtruar dhe të pafuqishme përballë autoritetit shtetëror.

4. Çështja mjedisore dhe drejtësia ekologjike

Ndotja e ajrit dhe zbatimi i dobët i politikave mjedisore ndikon më së shumti mbi shtresat e margjinalizuara. Kjo krijon një padrejtësi ekologjike, ku të varfërit dhe të pambrojturit, përfshirë romët, jetojnë në mjedise të ndotura, pa mundësi për të ndikuar në politikat që ndikojnë drejtpërdrejt në shëndetin dhe jetën e tyre.

5. Përjashtimi nga vendimmarrja

Përkundër përfshirjes së shoqërisë civile, raporti nënvizon mungesën e përfaqësimit efektiv të komuniteteve të prekura në hartimin dhe zbatimin e politikave. Kjo tregon për mungesë të kapitalit politik dhe simbolik, që thellon ndjesinë e mosbesimit ndaj institucioneve dhe shton hendekun midis qytetarëve dhe shtetit.

Përfundim sociologjik

Raporti i O’Flaherty ofron një pasqyrë të qartë të një shoqërie me shtresa të thella pabarazie, ku romët vazhdojnë të jenë një kategori e tjetërsuar, jo vetëm në përfaqësim dhe akses, por edhe në simbolikën kolektive të shtetësisë. Vetëm përmes ndërhyrjes strukturore dhe përfshirjes së drejtpërdrejtë të komunitetit rom në vendimmarrje, mund të ndërpritet cikli i përjashtimit social.