Ndërtimi social i rolit gjinor dhe kriminaliteti

Driton Zenku – Sociolog / Gazetar

Sociologët argumentojnë se kriminaliteti nuk është vetëm çështje individi, por produkt i strukturave sociale, përfshirë rolet gjinore. Gratë rriten dhe socializohen në role që theksojnë ndjeshmërinë, bindjen, dhe kujdesin për të tjerët – vlera që nuk përputhen me sjellje kriminale. Ndërsa burrat shpesh socializohen me pritshmëri për dominim, konkurrencë dhe agresivitet – faktorë që lidhen më shpesh me sjellje devijante ose kriminale.

Teoritë feministike në sociologji theksojnë se kriminaliteti i ulët i grave është pjesërisht reflektim i kontrollit më të madh shoqëror mbi to, si dhe i mungesës së mundësive për përfshirje në forma të caktuara të krimit, sidomos ato ekonomike ose strukturore.

Pabarazia strukturore në sistemin e drejtësisë

Megjithëse gratë janë më pak të përfshira në krime, ato janë gjithashtu më pak të përfaqësuara në pozita kyçe në sistemin e drejtësisë – si gjykatëse, prokurore apo drejtuese të institucioneve. Kjo reflekton një pabarazi strukturore, ku burrat dominojnë në institucione që kanë autoritet mbi kontrollin social.

Kjo nën-përfaqësim institucional ka pasoja reale: perceptimet e sistemit të drejtësisë mund të mos marrin parasysh përvojat unike gjinore të grave – si viktima, si të akuzuara, ose si nëpunëse brenda sistemit.

Gratë, arsimi dhe tregu i punës – paradoksi gjinor

Sociologjikisht është domethënës fakti që vajzat dominojnë në arsimin e lartë, por nuk përkthehet kjo në dominim në tregun e punës ose në pjesëmarrje të barabartë në jetën publike. Ky është një paradoks gjinor që reflekton barrierat strukturore dhe kulturore në shoqëri – përfshirë normat patriarkale, ndarjen tradicionale të punëve, dhe mungesën e politikave të fuqishme për barazi gjinore.

Analiza simbolike dhe perceptimi i rolit të gruas

Nga perspektiva e interaksionizmit simbolik, rolet gjinore ndërtohen dhe riprodhohen përmes ndërveprimit të përditshëm dhe gjuhës. Në shumë shoqëri, përfshirë Maqedoninë e Veriut, gruaja shihet më shpesh si kujdestare dhe jo si aktore publike apo vendimmarrëse. Ky perceptim ndikon në vetëvlerësimin dhe ambiciet e vajzave dhe grave, duke i kufizuar ato në rol të dytë, edhe kur kanë arsimim të lartë.

Barazia gjinore si indikator i zhvillimit social

Në sociologji, barazia gjinore konsiderohet një indikator kyç i zhvillimit demokratik dhe social. Mospërfaqësimi i grave në institucione, pavarësisht pjesëmarrjes së tyre në popullsi apo arsim, tregon për një deficit demokratik dhe social. Shifra si 91% burra dhe 9% gra të dënuar për krime duhen lexuar jo vetëm si statistikë, por si reflektim i dinamikave gjinore në shoqëri.

Pra, nga një këndvështrim sociologjik, temat që ngrihen përmes këtyre të dhënave nuk janë thjesht për krimin apo statistikën, por për:

• Strukturat patriarkale që formësojnë shoqërinë,
• Pabarazitë në akses në pushtet, drejtësi dhe ekonomi,
• Dhe nevojën për ndryshim sistematik dhe kulturor në mënyrë që barazia gjinore të mos jetë vetëm në numra, por edhe në ndikim dhe vendimmarrje.