35 vjet nga Kushtetuta e parë: Nga mospërfshirja e shqiptarëve në vitin 1991 te Marrëveshja e Ohrit pas konfliktit të vitit 2001

Flaka
Botuar nga Flaka 17 Nëntor, 2026 10:11

35 vjet nga Kushtetuta e parë: Nga mospërfshirja e shqiptarëve në vitin 1991 te Marrëveshja e Ohrit pas konfliktit të vitit 2001

Më 17 nëntor 1991, Kuvendi i atëhershëm i Republikës së Maqedonisë miratoi Kushtetutën e parë të shtetit të pavarur, duke vendosur themelet e rendit të ri kushtetues dhe juridik. Por, 35 vjet më vonë, kjo datë rikthen edhe një kapitull të rëndësishëm të historisë politike të vendit: raportin mes shtetformimit maqedonas dhe kërkesave të shqiptarëve për barazi kushtetuese, politike dhe institucionale.

Kushtetuta e vitit 1991 u miratua në periudhën e shpërbërjes së federatës jugosllave, pas referendumit të 8 shtatorit 1991, kur qytetarët votuan për shtet të pavarur dhe sovran. Megjithatë, procesi i pavarësimit nuk u shoqërua me konsensus të plotë ndëretnik.

Shqiptarët kundërshtuan karakterin etnik të Kushtetutës së vitit 1991

Një nga kontestimet kryesore të përfaqësuesve politikë shqiptarë lidhej me preambulën e Kushtetutës së vitit 1991, e cila e përcaktonte Maqedoninë si shtet kombëtar të popullit maqedonas, ndërsa shqiptarët dhe bashkësitë e tjera i trajtonte si kombësi.

Ky formulim u kundërshtua nga përfaqësuesit shqiptarë, të cilët kërkonin njohjen e barazisë së tyre kushtetuese dhe të statusit të tyre si pjesë përbërëse e shtetit. Për këtë arsye, një pjesë e konsiderueshme e komunitetit shqiptar bojkotoi referendumin e vitit 1991, ndërsa deputetët shqiptarë nuk e mbështetën Kushtetutën e miratuar më 17 nëntor.

Për shqiptarët, çështja nuk ishte vetëm miratimi i një akti juridik për një shtet të ri, por edhe përcaktimi i pozitës së tyre në atë shtet. The Princeton Encyclopedia of Self-Determination+1

Konflikti i vitit 2001 dhe Marrëveshja e Ohrit ndryshuan karakterin kushtetues të shtetit

Një dekadë pas pavarësimit, tensionet e akumuluara politike dhe ndëretnike kulmuan me konfliktin e armatosur të vitit 2001. Konflikti nxori në pah çështjet e pazgjidhura të përfaqësimit të shqiptarëve, përdorimit të gjuhës shqipe, decentralizimit dhe pjesëmarrjes së barabartë në institucionet shtetërore.

Më 13 gusht 2001, përfaqësuesit e partive kryesore politike maqedonase dhe shqiptare nënshkruan Marrëveshjen Kornizë të Ohrit, e cila u bë bazë për ndryshime të rëndësishme kushtetuese dhe institucionale.

Më 16 nëntor 2001, Kuvendi miratoi 15 amendamentet kushtetuese që buronin nga kjo marrëveshje. Ndryshimet prekën drejtpërdrejt mënyrën e përcaktimit të shtetit, statusin e gjuhës shqipe, përfaqësimin e drejtë dhe adekuat, decentralizimin dhe mekanizmat e mbrojtjes së të drejtave të bashkësive. Every CRS Report+2

Ndër ndryshimet më të rëndësishme të vitit 2001 ishin:

  • Preambula kushtetuese: Shteti u përcaktua mbi bazën e qytetarëve dhe barazisë së tyre, duke përfshirë popullin maqedonas dhe qytetarët që u përkasin bashkësive të tjera.
  • Gjuha shqipe: U zgjerua përdorimi zyrtar i gjuhës që flitet nga së paku 20 për qind e popullsisë, në përputhje me dispozitat kushtetuese.
  • Përfaqësimi i drejtë dhe adekuat: U vendosën garanci për përfaqësimin e bashkësive në institucionet publike.
  • Shumica e dyfishtë (Badinteri): U krijua mekanizmi që kërkon edhe mbështetjen e shumicës së deputetëve që u përkasin bashkësive joshumicë për çështje të caktuara që prekin të drejtat e tyre.
  • Decentralizimi: Kompetencat e pushtetit lokal u zgjeruan, duke synuar përfshirje më të madhe të komuniteteve në vendimmarrje.

Këto ndryshime përbënin një riformatim të rëndësishëm të marrëdhënieve ndëretnike dhe të sistemit institucional të vendit. Every CRS Report+2

Nga Republika e Maqedonisë te Maqedonia e Veriut

Kushtetuta e vitit 1991 pësoi ndryshime të tjera ndër vite. Një ndër më të rëndësishmet ishte amendamenti kushtetues i vitit 2019, pas Marrëveshjes së Prespës, me të cilin emri kushtetues i shtetit u ndryshua në Republika e Maqedonisë së Veriut.

Ndërkohë, pranimi në Organizatën e Kombeve të Bashkuara më 8 prill 1993, fillimisht nën referencën e përkohshme FYROM, shënoi një tjetër etapë të rëndësishme të subjektivitetit ndërkombëtar të shtetit.

35-vjetori me diskutime në Kuvend

Me rastin e 35-vjetorit të miratimit të Kushtetutës së parë, sot në Kuvendin e Maqedonisë së Veriut do të organizohen diskutime tematike për miratimin e aktit më të lartë juridik dhe procesin e pavarësimit të shtetit.

Por, përtej përvjetorit institucional, historia kushtetuese e vendit nuk mund të kuptohet pa dy momente vendimtare: Kushtetutën e vitit 1991, e cila nuk siguroi konsensusin e përfaqësuesve shqiptarë, dhe ndryshimet e vitit 2001, të cilat pas konfliktit të armatosur dhe Marrëveshjes së Ohrit ndryshuan ndjeshëm bazën kushtetuese të marrëdhënieve ndëretnike.

Marrëveshja e Ohrit mbetet një nga momentet kyçe të historisë moderne të Maqedonisë së Veriut, ndërsa zbatimi i plotë i parimeve të saj vazhdon të jetë një nga temat kryesore të debatit politik dhe institucional në vend.

2

A ndodhet Maqedonia e Veriut në një krizë të thellë ekonomike, politike dhe sociale?

Flaka
Botuar nga Flaka 17 Nëntor, 2026 10:11
Të drejtat autoriale dhe përdorimi i përmbajtjes Disa nga imazhet e publikuara në portal janë siguruar nga burime të ndryshme në internet dhe konsiderohen se i përkasin domenit publik. Në rast se ndonjë person ose subjekt pretendon të drejtën e pronësisë mbi to, Flaka Media është e gatshme të bëjë citimin përkatës të autorit ose, sipas kërkesës, ta largojë menjëherë imazhin nga portali. Marrja, kopjimi, riprodhimi, shpërndarja apo publikimi i paautorizuar i teksteve, fotografive, videove dhe çdo përmbajtjeje tjetër autoriale që përbën pronësi intelektuale të Flaka Media, pa pëlqimin paraprak me shkrim të redaksisë, ndalohet rreptësisht. Çdo shkelje e të drejtave autoriale dhe të drejtave të përafërta do të trajtohet në përputhje me legjislacionin në fuqi. Flaka Media rezervon të drejtën të kërkojë kompensim financiar për dëmin e shkaktuar dhe të ndërmarrë procedurat përkatëse ligjore ndaj shkelësve. Për çdo ripublikim ose shfrytëzim të përmbajtjes autoriale të Flaka Media, është i detyrueshëm sigurimi i pëlqimit paraprak me shkrim nga redaksia. Në rastet kur jepet leja për ripublikim, duhet të vendoset në mënyrë të qartë burimi dhe një lidhje aktive (link) që orienton lexuesit drejt artikullit origjinal në faqen zyrtare të Flaka Media. Përmbajtjet reklamuese dhe materialet e publikuara përmes platformës MGID nuk janë nën administrimin dhe përgjegjësinë editoriale të redaksisë së Flaka Media. Arkivi i portalit ruhet për një periudhë prej dy vjetësh nga data e publikimit të lajmit.
2

A ndodhet Maqedonia e Veriut në një krizë të thellë ekonomike, politike dhe sociale?

Voto edhe...
3
Flaka

Çfarë dëshironi të lexoni apo shikoni në Flaka më së tepërmi?

NDRYSHE

NDRYSHE

    No posts where found

Lexo më shumë