Çfarë ndryshon nëse Nikolla Gruevski ka shtetësi hungareze?

Rasti i ish-kryeministrit të Maqedonisë së Veriut, Nikolla Gruevski, paraqet një nga çështjet më komplekse juridike dhe politike në rajon, pasi ndërthuren azili politik, shtetësia dhe procedurat ndërkombëtare të ekstradimit. Edhe pse në opinionin publik shpesh krijohet përshtypja se një azilant politik nuk mund të marrë shtetësi në shtetin pritës, juridikisht kjo është e mundur dhe nuk përbën përjashtim në vendet e Bashkimit Evropian, shkruan Gazeta Flaka.

Gruevski u largua nga Maqedonia e Veriut në nëntor të vitit 2018, pak para se të fillonte vuajtjen e dënimit prej dy vitesh burg në rastin “Tanku”, që lidhej me blerjen e një automjeti luksoz “Mercedes”. Pas arratisjes, ai kërkoi dhe fitoi azil politik në Hungari, vendim që në atë kohë shkaktoi reagime të shumta politike dhe diplomatike, duke pasur parasysh se Maqedonia e Veriut konsiderohet partner strategjik i vendeve të Bashkimit Evropian dhe anëtare e NATO-s.

Në aspektin juridik, azili politik dhe shtetësia janë dy kategori të ndryshme. Azili ofron mbrojtje për një person që pretendon se mund të përballet me përndjekje politike, ndërsa shtetësia jep status të plotë juridik si qytetar i atij shteti. Nuk ekziston ndonjë rregull i Bashkimit Evropian që ndalon automatikisht një azilant apo refugjat të marrë shtetësinë e shtetit ku jeton. Politikat për shtetësinë mbeten kompetencë e vetë shteteve anëtare dhe secili vend ka procedurat e veta.

Raportimet e fundit të portalit investigativ “VSquare” pretendojnë se Gruevski ka marrë shtetësinë hungareze në vitin 2022, mbi bazën e asaj që përshkruhet si “interes kombëtar i Hungarisë”. Edhe pse nuk ka ende konfirmim publik zyrtar nga autoritetet hungareze, nëse kjo rezulton e saktë, pozita juridike e Gruevskit ndryshon ndjeshëm. Ai nuk do të ishte më vetëm përfitues i azilit politik, por edhe qytetar hungarez me të drejta të plota juridike.

Kjo ka ndikim të drejtpërdrejtë edhe në çështjen e ekstradimit. Ndryshe nga azili politik, i cili teorikisht mund të revokohet, shtetësia është shumë më e vështirë të hiqet. Një proces i tillë zakonisht kërkon prova se ajo është fituar përmes mashtrimit, deklarimeve të rreme ose parregullsive të tjera ligjore. Për këtë arsye, nëse Gruevski vërtet ka marrë shtetësi hungareze, mundësitë për ekstradimin e tij bëhen dukshëm më të kufizuara, edhe pse jo domosdoshmërisht të pamundura.

Rasti mbetet gjithashtu thellësisht politik. Marrëdhëniet e afërta midis qeverisë së Viktor Orbán dhe figurave konservatore në Ballkan kanë bërë që shumë analistë ta shohin këtë çështje jo vetëm si juridike, por edhe si gjeopolitike. Debati është rikthyer në vëmendje edhe pas ndryshimeve politike në Hungari dhe deklaratave se vendi nuk duhet të shërbejë si strehë për persona të akuzuar apo të dënuar për vepra penale.

Në fund, rasti Gruevski nuk është i pazakontë sepse një azilant mund të marrë shtetësi – kjo është juridikisht e mundur – por sepse bëhet fjalë për një ish-kryeministër të dënuar, i cili pas arratisjes fitoi fillimisht azil dhe, sipas raportimeve, më pas edhe shtetësi në një vend anëtar të Bashkimit Evropian. Pikërisht kjo e bën çështjen një kombinim të ndërlikuar të ligjit, politikës dhe marrëdhënieve ndërkombëtare. Gazeta Flaka