“Rënia e Alta Bankës trondit Maqedoninë e Veriut, hija e skandalit serb arrin në Shkup”
Botuar nga Driton Zenku
Deutsche Welle: Çështja e Alta Bankës dhe falimentimi i saj në Serbi kanë shkaktuar një tërmet politik në Maqedoninë e Veriut. Në qendër të shqetësimeve është edhe Alta Banka Bitola, ish-Sparkasse Banka e Manastirit, e cila ndodhet nën administrim të përkohshëm.
Ngjarjet në Serbi para dhe pas zgjedhjeve të 25 tetorit kanë pasur ndikim përtej kufijve të këtij shteti, duke përfshirë edhe Maqedoninë e Veriut. Kështu vlerëson Deutsche Welle në një analizë për zhvillimet rreth Alta Bankës, revokimin e licencës së saj në Serbi dhe pasojat politike e financiare për Shkupin.
Sipas analizës, mbyllja e Alta Bankës në Serbi dhe vendimi për dërgimin e saj në falimentim kanë shkaktuar tronditje më të madhe politike në Maqedoninë e Veriut sesa në vetë Serbinë.
Arsyeja kryesore është se banka serbe, një vit më parë, kishte blerë ish-Sparkasse Bankën e Manastirit, e cila tashmë operon si Alta Banka Bitola dhe ndodhet nën administrim të përkohshëm të Bankës Popullore të Maqedonisë së Veriut.
DW thekson se, ndonëse banka përfaqëson vetëm 2.9 për qind të sektorit bankar në vend, pasojat politike të zhvillimeve rreth saj janë shumë më të gjera.
Kërkimi i blerësit dhe përgjegjësia politike
Sipas DW-së, guvernatori i Bankës Popullore, Trajko Sllaveski, kishte deklaruar se shitja e ish-Sparkasse Bankës së Manastirit ishte pothuajse një hap i imponuar, për shkak të gjendjes së vështirë financiare të institucionit.
Ndërkohë, kryeministri Hristijan Mickoski dhe guvernatori Sllaveski janë në kërkim të një blerësi për Alta Bankën Bitola, e cila aktualisht është nën administrim të përkohshëm.
Analiza vlerëson se opozita po e shfrytëzon këtë situatë për të rikujtuar paralajmërimet e saj të mëparshme lidhur me hyrjen e kapitalit serb dhe pretendimet për lidhje të dyshimta financiare rreth pronarit të bankës, Davor Macura.
Një pjesë e debatit politik u përqendrua edhe te vendimi i Qeverisë së kaluar, në tetor të vitit 2023, lidhur me aksionet e Alta Bankës në Beograd.
Mickoski pretendoi se qeveria e udhëhequr nga Dimitar Kovaçevski kishte hapur rrugën për hyrjen e Alta Bankës në Maqedoninë e Veriut.
Por, sipas dokumenteve të cituara në analizë, vendimi i atëhershëm kishte të bënte me angazhimin e Avokaturës Shtetërore për të mbrojtur interesat e Ministrisë së Financave lidhur me tjetërsimin e aksioneve që Maqedonia i kishte fituar përmes procesit të sukcesionit të ish-Jugosllavisë, dhe jo me dhënien e pëlqimit për shitjen e bankës.
Kryetari i LSDM-së, Venko Filipçe, e akuzoi Mickoskin për shtrembërim të fakteve dhe deklaroi se qeveria e atëhershme nuk kishte dhënë pëlqim për shitjen e aksioneve shtetërore.
Agjencia e Inteligjencës nuk kishte informacione
Një tjetër çështje e ngritur gjatë seancës mbikëqyrëse në Kuvend ishte roli i institucioneve të sigurisë.
Drejtoresha e Agjencisë së Inteligjencës, Gabriela Jakovleva, deklaroi se në periudhën kur Alta Banka hyri në Maqedoninë e Veriut, institucioni nuk kishte informacione inteligjente që do të tregonin për kërcënime apo rreziqe të sigurisë që do të kërkonin njoftimin e udhëheqjes shtetërore.
Kjo deklaratë, sipas DW-së, ngre pikëpyetje për mënyrën se si institucionet shtetërore i kanë trajtuar informacionet dhe paralajmërimet që kishin qarkulluar prej vitesh në mediat serbe lidhur me bankën dhe pronarin e saj.
Ndërkohë, në Serbi, Prokuroria për Krim të Organizuar ka ndërmarrë masa ndaj Davor Macurës dhe kompanive të tij, duke ua ndaluar disponimin me pasurinë, përfshirë rreth 35 hektarë tokë ndërtimore në territorin e ish-industrisë automobilistike dhe të traktorëve IMT në Beogradin e Ri.
Sipas DW-së, ky zhvillim mund të komplikojë edhe më shumë përpjekjet për shitjen e aksioneve të Alta Bankës Bitola.
Dyshimet për para të falsifikuara në kasafortat e bankës
Një pjesë e rëndësishme e analizës i kushtohet edhe pretendimeve të gazetarit ekonomik serb Milan Qulibrk, të publikuara në revistën “Radar”.
Sipas hulumtimit të tij, kur Macura kishte marrë informacione se inspektorët e Bankës Popullore të Serbisë mund të kontrollonin sasinë reale të parave në kasafortat e bankës, ai dyshohet se kishte porositur prodhimin e kartëmonedhave të falsifikuara prej 500 eurosh, me qëllim mbulimin e mungesës së parave.
Këto janë pretendime të publikuara në kuadër të raportimit investigativ dhe çështje që, sipas artikullit, duhet të verifikohen nga hetimet përkatëse.
Sipas të dhënave financiare të cituara nga “Radar”, Alta Banka kishte deklaruar se më 31 dhjetor 2025 dispononte 53.8 miliardë dinarë, ose rreth 460 milionë euro, në para të gatshme në kasafortat e saj.
Për krahasim, në fund të vitit 2022, shuma e deklaruar në arkën e bankës ishte 11.2 miliardë dinarë. Kjo paraqet një rritje të konsiderueshme brenda vetëm tre vjetësh.
Raportimi ngre pikëpyetje nëse shuma e deklaruar ekzistonte realisht dhe nëse në të mund të kishte pasur edhe kartëmonedha të falsifikuara.
Sipas të njëjtit burim, më 26 tetor, një ditë pas zgjedhjeve në Serbi, Macura kishte ndërmarrë një përpjekje për të rritur kapitalin e bankës me një injektim shtesë prej 2.9 miliardë dinarësh. Megjithatë, kjo nuk arriti ta parandalonte kolapsin e institucionit, i cili pasoi vetëm katër ditë më vonë.
Pasojat për klientët në Maqedoninë e Veriut
Në përfundim, DW vlerëson se zhvillimet në Serbi kanë krijuar një situatë të ndërlikuar për autoritetet monetare dhe politike në Maqedoninë e Veriut.
Përtej përplasjes politike mes pushtetit dhe opozitës, shqetësimi kryesor mbetet fati i Alta Bankës Bitola dhe i klientëve të saj, të cilët aktualisht përballen me kufizime në disponimin e mjeteve të tyre.
Analiza e Deutsche Welles thekson se kriza e bankës nuk është vetëm një çështje financiare, por është shndërruar edhe në një problem politik dhe institucional për autoritetet në Shkup.
Burimi: Deutsche Welle (DW) – Kolumnë dhe analizë mbi zhvillimet rreth Alta Bankës. Përmbajtja paraqet qëndrimet dhe pretendimet e autorit të artikullit.
Botuar nga Driton Zenku
SONDAZHE
Shkollat po mbyllen, fshatrat po zbrazen: alarmi demografik në Maqedoninë e Veriut
BALLKANI SOT
