Kur e pavërteta bëhet armë politike: Kujt i shërben përhapja e lajmeve të rreme?
Demokracia nuk rrezikohet vetëm nga pushteti që abuzon me informacionin, por edhe nga ata që e përdorin dezinformimin si instrument për të goditur kundërshtarin politik. Kur një pretendim i pakonfirmuar shpërndahet si fakt, kur emrat publikë vendosen në lista pa dokumentim të mjaftueshëm dhe kur titujt ndërtohen për të prodhuar indinjatë, atëherë nuk kemi të bëjmë thjesht me një debat politik. Kemi të bëjmë me një problem serioz të kulturës demokratike.
Në politikë, e vërteta shpesh është viktima e parë e propagandës. Por në epokën e rrjeteve sociale dhe portaleve që garojnë për klikime, ajo po bëhet gjithnjë e më shpesh viktimë edhe e një fenomeni tjetër: fabrikimit, shpërndarjes dhe riciklimit të informacionit të pakonfirmuar.
Rasti i fundit, ku disa emra të përfaqësuesve të BDI-së u përfshinë në një listë që ngjalli reagime publike, e rikthen në vëmendje një çështje që shkon përtej interesave të një partie apo individi. Pas demantimit të Faton Ahmetit, reagime kundërshtuese kanë pasur edhe Bujar Osmani, Arbër Ademi dhe Arta Bilalli Zendeli.
Por pyetja që duhet shtruar nuk është vetëm nëse këta politikanë kanë të drejtë në demantimet e tyre. Pyetja më e rëndësishme është: Kush e verifikon informacionin përpara se ai të shndërrohet në lajm, dhe kush mban përgjegjësi kur një pretendim i pakonfirmuar paraqitet si e vërtetë?
Nga një postim në rrjete sociale te një e vërtetë e fabrikuar
Në rastin konkret, Bujar Osmani deklaroi se gjatë 20 viteve të angazhimit politik në BDI nuk ka marrë asnjë pagë, kompensim apo honorar nga kjo parti. Arta Bilalli Zendeli mohoi gjithashtu të ketë përfituar pagesë, ndërsa paralajmëroi padi për shpifje. Arbër Ademi deklaroi se nuk ka marrë asnjë pagesë nga subjekti i tij politik dhe kërkoi tërheqjen e informacionit. Flaka, në çdo lajm…+1
Faton Ahmeti, nga ana tjetër, pranoi se merr pagë për angazhimin e tij partiak, por kundërshtoi kategorikisht shumën e pretenduar dhe sqaroi se ajo financohet nga mjetet buxhetore që u ndahen partive politike.
Këto reagime janë publike dhe përbëjnë pjesë të rëndësishme të debatit. Por ato nuk e mbyllin automatikisht çështjen. As një demantim nuk e zëvendëson dokumentin, as një pretendim nuk e zëvendëson provën.
Pikërisht këtu fillon përgjegjësia e gazetarisë: të mos e ngatërrojë pretendimin me faktin, interpretimin me dëshminë dhe një postim në Facebook me një informacion të verifikuar.
Demokracia nuk mund të ushqehet me fabrikime
Lajmet e rreme nuk janë thjesht gabime që ndodhin gjatë punës gazetareske. Kur shpërndahen pa verifikim, ato mund të dëmtojnë reputacionin e individëve, të helmojnë debatin publik, të krijojnë mosbesim ndaj institucioneve dhe të manipulojnë perceptimin e qytetarëve.
Dëmi nuk përfundon te personi që përmendet në një lajm. Ai shtrihet te publiku që e lexon, e beson dhe e shpërndan. Një informacion i pavërtetë, i përsëritur mijëra herë, mund të krijojë një realitet paralel në mendjen e njerëzve.
Dhe ky është një prej rreziqeve më serioze për demokracinë: kur qytetari nuk arrin më të dallojë çfarë është fakt, çfarë është propagandë dhe çfarë është një pretendim i hedhur qëllimisht në hapësirën publike.
Kujt i shërben kjo?
A i shërben qytetarit që ka të drejtë të dijë se si shpenzohen paratë publike? Jo, sepse qytetari meriton informacion të saktë dhe të dokumentuar.
A i shërben transparencës? Jo, sepse transparenca ndërtohet mbi dokumente, të dhëna dhe fakte, jo mbi lista që nuk shoqërohen me prova të verifikueshme.
A i shërben demokracisë? Sigurisht që jo, nëse qëllimi është të krijohet një skandal përpara se të vërtetohet nëse skandali ekziston.
Në fakt, një praktikë e tillë mund t’u shërbejë vetëm atyre që kanë interes ta zëvendësojnë debatin me zhurmë, argumentin me insinuatë dhe llogaridhënien me linçim publik.
Edhe gazetarët kanë përgjegjësi, jo vetëm të drejta
Në këtë histori ka edhe një dimension tjetër që nuk duhet anashkaluar: përgjegjësia e mediave.
Gazetaria nuk është garë se kush do ta publikojë i pari një emër, një listë apo një pretendim. Nuk është as detyrë e gazetarëve të bëhen shpërndarës të çdo informacioni që u serviret nga burime anonime apo aktorë me interesa politike.
Një listë me emra nuk është provë. Një fotografi e një dokumenti nuk është domosdoshmërisht dokument autentik. Një burim që pretendon se ka informacion nuk e çliron median nga detyrimi për ta verifikuar atë.
Para publikimit duhen kërkuar dokumentet origjinale, duhet verifikuar autenticiteti i tyre, duhet kontaktuar secili person i përmendur dhe duhet kërkuar qëndrimi i palëve përkatëse. Nëse këto hapa nuk janë ndërmarrë, publiku duhet ta dijë.
Po aq e rëndësishme është edhe ajo që ndodh pas publikimit. Nëse dalin fakte të reja që e rrëzojnë informacionin fillestar, korrigjimi duhet të jetë po aq i dukshëm sa lajmi i parë. Nuk mjafton një përgënjeshtrim i fshehur diku në fund të portalit.
Të kërkosh falje për një informacion të pasaktë nuk është dobësi profesionale. Të këmbëngulësh në një pretendim të pambështetur vetëm për të mos pranuar gabimin, është dështim i përgjegjësisë gazetareske.
E vërteta nuk ka përkatësi partiake
Kjo çështje nuk duhet të shndërrohet në mbrojtje politike të BDI-së, as në sulm ndaj atyre që kanë ngritur pretendimet. Çështja e pagesave nga arkat e partive politike është legjitime dhe meriton transparencë të plotë.
Nëse ka persona që marrin paga apo honorarë nga partitë politike, qytetarët kanë të drejtë të dinë kush janë, për çfarë angazhohen dhe nga cilat mjete financohen. Nëse ka keqpërdorime, ato duhet të dokumentohen dhe të bëhen objekt i kontrollit publik.
Por nëse emrat publikohen pa bazë faktike, atëherë nuk kemi transparencë, por rrezik për shpifje dhe manipulim të opinionit.
Ky standard duhet të vlejë për të gjithë: për BDI-në, VLEN-in, VMRO-DPMNE-në, LSDM-në dhe çdo subjekt tjetër politik. Nuk mund të kërkosh standarde të larta për kundërshtarin dhe të pranosh standarde të ulëta për tëndin.
Sepse e vërteta nuk ndryshon sipas përkatësisë partiake. Dhe gazetaria nuk mund të jetë e besueshme vetëm kur lajmi i shkon për shtat bindjes sonë politike.
Në vend të përfundimit: Kush përfiton nga mjegulla?
Në një shoqëri të polarizuar politikisht, lajmet e rreme gjejnë terren të përshtatshëm. Ato shfrytëzojnë paragjykimet, zemërimin, pakënaqësinë dhe mungesën e besimit. Përhapen shpejt, ndërsa demantohen ngadalë. Madje, shpesh, edhe pasi demantohen, vazhdojnë të jetojnë në rrjetet sociale si të vërteta të pakontestueshme.
Kjo është arsyeja pse lufta kundër dezinformimit nuk mund të jetë vetëm detyrë e mediave. Është përgjegjësi e politikanëve, gazetarëve, institucioneve dhe vetë qytetarëve.
Politikanët duhet të ofrojnë transparencë dhe dokumente, jo vetëm reagime. Mediat duhet të verifikojnë, jo të garojnë me shpejtësinë e rrjeteve sociale. Qytetarët duhet të mësojnë të dyshojnë edhe në informacionin që u pëlqen, jo vetëm në atë që u pengon.
Në fund, duhet ta kuptojmë një gjë të thjeshtë: Një gënjeshtër mund ta godasë një politikan, por mijëra gënjeshtra mund ta dëmtojnë një shoqëri të tërë.
Demokracia ka nevojë për gazetari kritike, për opozitë që kërkon llogari dhe për pushtet që jep përgjigje. Por mbi të gjitha ka nevojë për fakte.
Sepse kur politika fillon të bëhet me mashtrime, ndërsa informacioni përdoret si armë për të manipuluar qytetarët, humbësi nuk është vetëm ai që sulmohet. Humbës është publiku. Humbëse është e vërteta. Dhe, në fund, humbëse është demokracia.
Gazeta Flaka














