Deklarata e presidentes vihet në pikëpyetje: Modelet evropiane pro shumëgjuhësisë në drejtësi

Flaka analizon

Deklaratat e fundit të presidentes Gordana Siljanovska-Davkova lidhur me iniciativën që provimi i jurisprudencës të jepet edhe në gjuhën shqipe kanë hapur debat mbi rolin e gjuhës në sistemin juridik dhe standardet demokratike, shkruan Gazeta Flaka

Presidentja theksoi se në të drejtën “saktësia dhe qartësia e gjuhës janë thelbësore”, duke shprehur rezervë ndaj përdorimit të më shumë gjuhëve në procedura juridike në nivel kombëtar. Ajo ngriti shqetësimin se shumëgjuhësia mund të sjellë keqkuptime dhe të ndikojë në cilësinë e vendimeve, duke paralajmëruar rrezikun e “humbjes në përkthim”.

Megjithatë, përvojat nga vendet demokratike tregojnë një realitet tjetër. Në shtete si Zvicra, Belgjika dhe Kanadaja, përdorimi i më shumë gjuhëve në sistemin gjyqësor është praktikë e konsoliduar. Procedurat zhvillohen në gjuhë të ndryshme zyrtare, ndërsa standardet juridike dhe cilësia e vendimeve garantohen përmes terminologjisë së unifikuar dhe profesionalizmit institucional.

Ngjashëm, edhe në vende si Finlanda dhe Spanja, qytetarët kanë të drejtë të përdorin gjuhët e tyre në gjykatë, pa cenuar funksionimin e drejtësisë. Këto modele dëshmojnë se shumëgjuhësia nuk është pengesë, por standard demokratik që rrit aksesin dhe barazinë para ligjit.

Në kontekstin e Maqedonia e Veriut, përdorimi i shqipes mbështetet në dispozitat kushtetuese që rrjedhin nga Marrëveshja e Ohrit dhe në Ligjin për përdorimin e gjuhëve. Aktualisht, e drejta për përkthim është e garantuar, por ekspertët vlerësojnë se përdorimi aktiv i gjuhës përbën një nivel më të avancuar të barazisë.

Sa i përket shqetësimit për krijimin e komisioneve të ndara sipas gjuhës, praktikat ndërkombëtare sugjerojnë modele gjithëpërfshirëse, ku komisionet janë shumëgjuhëshe dhe funksionojnë mbi standarde të njëjta për të gjithë kandidatët, pa krijuar ndarje etnike apo gjuhësore.

Standardet evropiane, të promovuara nga Këshilli i Evropës dhe Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut, theksojnë të drejtën për gjykim të drejtë, për të kuptuar dhe për t’u kuptuar në proces, si dhe ndalimin e diskriminimit në bazë gjuhe.

Në këtë kuadër, kërkesa që provimi i jurisprudencës të ofrohet edhe në gjuhën shqipe shihet si një hap drejt barazisë së plotë dhe përputhjes me praktikat e vendeve demokratike, ku drejtësia nuk kufizohet nga gjuha, por garantohet përmes përfshirjes së saj. Gazeta Flaka