Zbriti 338 metra në thellësitë e Vrellos, Shkupi e shpall polakun qytetar nderi

Bartlomiej Pitalla, zhytësi polak që arriti në thellësinë prej 338 metrash në shpellën nënujore Vrello në Matkë, është shpallur qytetar nderi i Shkupit. Vendimi u miratua nga Këshilli i Qytetit më 5 nëntor, me propozim të kryetarit të Shkupit, Orce Gjorgjievski, në shenjë vlerësimi për arritjen e tij eksploruese dhe promovimin ndërkombëtar të qytetit.

Pas emrit të zhytësit polak qëndrojnë vite ekspeditash, eksplorimesh të anijeve të fundosura dhe dokumentimi i vendeve të paarritshme për shumicën e njerëzve.

Pitalla ka lindur në vitin 1993. Interesimi i tij për botën nënujore nisi gjatë pushimeve në Kroaci, ku së bashku me të atin notonte me maskë dhe vëzhgonte botën nën sipërfaqen e ujit. Në një intervistë për revistën e specializuar „InDepth“, ai kujton se si fëmijë ëndërronte të qëndronte nën ujë më shumë se gjysmë minute.

Certifikatën e parë të zhytjes e mori në Krakov, në vitin 2011, në moshën 18-vjeçare.

Më pas nisi të merrej me zhytje teknike, drejtim në të cilin u orientua në vitin 2014. Me kalimin e kohës, u specializua në eksplorimin e shpellave nënujore dhe përdorimin e aparaturave me sistem të mbyllur të frymëmarrjes, të cilat pastrojnë dhe ripërdorin gazin e nxjerrë gjatë frymëmarrjes.

Për të, thellësia është rezultat i eksplorimit dhe jo qëllim në vetvete. Në intervistat e tij thekson se kufijtë e përcaktuar paraprakisht me ekipin kanë përparësi ndaj dëshirës për të arritur një shifër të re rekord.

Nga shpellat evropiane deri te thellësitë e Vrellos

Para ekspeditave në Matkë, Pitalla kishte eksploruar disa sisteme të ndërlikuara nëntokësore në Evropë.

Në shpellën Resel në Francë, në vitin 2021, ai arriti në pjesë të largëta rreth tre kilometra nga hyrja, duke marrë me vete edhe pajisje fotografike.

Në burimin nënujor Sinc, në Greqi, gjatë një projekti shumëvjeçar, në vitin 2025 arriti në thellësinë prej 255 metrash dhe zbuloi më shumë se 100 metra kalime të reja.

Në shpellën Elefante Bjanko në Itali, eksplorimet e tij në vitin 2026 arritën në thellësinë prej 292 metrash.

Ekspeditat e tij përfshijnë edhe objekte të fundosura të krijuara nga njeriu. Në nëntor të vitit 2024, në ish-minierën e uraniumit Podguzhe, pranë Kovarës në Poloni, ai zbriti deri në 227 metra thellësi.

Në raportin e tij për këtë eksplorim përshkruan hyrje të mbyllura, struktura të vjetra dhe litarë që kufizonin lëvizjen e mëtejshme. Eksplorimi u ndërpre përpara pjesëve ku vazhdimi paraqiste rrezik të tepruar.

Dokumenton anijet e fundosura në modele 3D

Një tjetër veprimtari e veçantë e Pitallës është krijimi i modeleve tredimensionale të anijeve të fundosura.

Që nga viti 2020, ai merret me fotogrametrinë nënujore, një teknikë përmes së cilës fotografi të shumta bashkohen për të krijuar një model digjital tredimensional.

Në biografinë e tij për konferencën „Baltic Tech“ përmenden më shumë se 20 modele të mbetjeve të anijeve, të skanuara në thellësi deri në 85 metra, ndër të tjera edhe në bashkëpunim me Muzeun Kombëtar Detar të Polonisë.

Disa prej këtyre modeleve ai i printon në format tredimensional dhe më pas i ngjyros me dorë.

Një nga projektet më të fundit është anija gjermane „Belcke“, e përdorur për mbështetjen e hidroavionëve dhe e fundosur pranë Helit në vitin 1945. Për dokumentimin e saj digjital, në thellësi rreth 75 metra, janë realizuar më shumë se 20.000 fotografi gjatë tri zhytjeve.

Ky model mundëson që e gjithë struktura e anijes të shqyrtohet në ekran, edhe pse nën ujë zhytësi mund ta shohë vetëm pjesë-pjesë.

Në Vrello arriti në 338 metra, por shpella vazhdon më tej

Në Matkë, Pitalla u rikthye pas ekspeditës së vitit 2025, kur në shpellën Vrello kishte arritur në 287 metra thellësi.

Ekspedita e re u zhvillua nga 10 deri më 17 tetor 2026. Sipas raportit të tij, zhytjen rekord e realizoi më 16 tetor, pas katër zhytjeve përgatitore.

Në thellësinë prej 338 metrash ai nuk e gjeti fundin e shpellës. Përpara tij vazhdonte një kalim i pjerrët edhe më në thellësi.

Megjithatë, vendosi të kthehej, pasi nuk dëshironte të testonte më tej kufijtë e pajisjeve, veçanërisht të skuterëve nënujorë që përdorte për lëvizje.

Në këtë vendim qëndron edhe dallimi ndërmjet dëshirës për të vazhduar eksplorimin dhe mundësisë për ta përfunduar zhytjen në mënyrë të sigurt.

Në thellësi mbi 300 metra qëndroi rreth një minutë e gjysmë. Ndërsa kthimi në sipërfaqe, përfshirë procesin e dekompresionit, zgjati pothuajse nëntë orë, rrëfen ai për edicionin polak të „National Geographic“.

Pas këtij suksesi qëndronte një ekip ndërkombëtar nga Maqedonia, Polonia dhe Italia.

Sipas raportit të ekspeditës, në shpellë ishin vendosur më shumë se 25 bombola rezervë, ndërsa në zhytjen përfundimtare morën pjesë shtatë zhytës mbështetës. Në sipërfaqe ishte përgatitur edhe ndihma mjekësore dhe sistemi për evakuim.

Rekord i jashtëzakonshëm, por me dallime në kategoritë e matjes

Revista e specializuar „Dive“ e cilëson arritjen e Pitallës si tejkalim të zhytjes së mëparshme më të thellë në shpellë, prej 312 metrash. Megjithatë, theksohet se konfirmimi formal nga Libri i Rekordeve Guinness është procedurë e veçantë.

Në faqen publike të Guinness-it, për kategorinë e zhytjes më të thellë me aparaturë autonome për meshkuj, vazhdon të figurojë Ahmed Gabr me 332,35 metra.

Duhet bërë edhe një dallim tjetër: thellësia në të cilën ka arritur personalisht një zhytës nuk është e njëjtë me thellësinë maksimale të një shpelle nënujore të matur me robot.

„National Geographic“ polak përmend humnerën Hranicka në Çeki, ku një robot kishte arritur në 404 metra që në vitin 2016.

Arritja e Pitallës ka të bëjë me eksplorimin e drejtpërdrejtë njerëzor të sistemit nënujor të shpellës Vrello.

Nga Matka në listën e qytetarëve të nderit të Shkupit

Me këtë mirënjohje, emri i Pitallës i bashkohet një tradite të Shkupit që zgjat më shumë se një shekull.

Sipas historikut zyrtar të Qytetit të Shkupit, deri më tani janë regjistruar 16 qytetarë nderi, ndër ta shtetarë, diplomatë, humanitarë dhe personalitete që kanë kontribuar në lidhjet ndërkombëtare të kryeqytetit.

Lista nis me dr. Ivan Ribar, i shpallur qytetar nderi më 7 maj 1921. Më pas, më 13 nëntor 1946, këtë mirënjohje e mori Josip Broz Tito.

Në vitin 1965, qytetarë nderi u shpallën Jozef Cyrankiewicz dhe Władysław Gomułka. Një vit më vonë, mirënjohjen e mori mbreti norvegjez Olav V, ndërsa në vitin 1970 edhe U Thant.

Në vitin 1980, qytetare nderi u shpall Nënë Tereza, ndërsa në vitin 1983 këtë titull e mori Frank Manning.

Në vitin 2005, lista u zgjerua me Umberto Vattani dhe Sharik Tara. Në vitin 2008, mirënjohjen e morën Thorvald Stoltenberg, Lawrence Eagleburger, Christopher Hill dhe Werner Trini.

Në vitin 2012, qytetarë nderi u shpallën Filip Vujanović dhe Richard Neuhaeusel.

Pas këtyre emrave qëndrojnë kontribute të ndryshme për qytetin. Manning ndihmoi në rindërtimin e Shkupit pas tërmetit të vitit 1963, ndërsa Trini kontribuoi në bashkëpunimin me Nyrnbergun përmes shkëmbimeve kulturore, pajisjeve mjekësore dhe donacioneve humanitare.

Me Pitallën, kjo traditë merr një dimension të ri, të lidhur me eksplorimin shkencor dhe promovimin e trashëgimisë natyrore të Matkës.

Eksplorimi i Vrellos do të vazhdojë

Puna e Pitallës nuk përfundon me daljen në sipërfaqe. Ai paralajmëron publikimin e pamjeve shtesë, përditësimin e hartës dhe krijimin e një vizualizimi tredimensional të pjesëve të reja të eksploruara.

Pika prej 338 metrash shënon kufirin deri ku arriti zhytësi polak, ndërsa kalimi që pa përpara tij vazhdonte edhe më thellë.

Kështu, shpella Vrello në Matkë vazhdon të mbajë të fshehta që presin të zbulohen, ndërsa Shkupi i jep një mirënjohje të veçantë njeriut që guxoi të zbresë në thellësitë e saj.

Burimi: Racin.mk – portal në gjuhën maqedonase. Përgatiti: Flaka Media.

• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 

25

„Duke pasur parasysh protestat në shtetet e rajonit dhe të botës, a mendoni se edhe Maqedonia e Veriut do të përfshihet në këtë valë të protestave sociale?“

Po, është koha.

19

Jo, nuk mendoj.

6

Nuk ka arsye për të protestuar.

0