Studentët shqiptarë po e sfidojnë narrativën antishqiptare të VMRO-DPMNE

Editorial Flaka

Që nga ardhja në pushtet e Hristijan Mickoski dhe VMRO-DPMNE, në opinionin shqiptar është krijuar bindja se vendi po hyn në një fazë të re të centralizimit politik dhe të zbehjes së elementit shqiptar në institucionet shtetërore. Ajo që për vite ishte ndërtuar si ekuilibër i brishtë pas Marrëveshja e Ohrit, sot perceptohet nga shumë shqiptarë si një proces i kthimit prapa.

Shenjat e këtij kursi janë të shumta dhe të shpërndara në disa nivele: politike, institucionale, gjuhësore dhe simbolike.

Një nga mesazhet më të forta politike ishte emërimi i një përfaqësuesi serb në krye të Ministrisë për Marrëdhënie Ndëretnike – një institucion i krijuar pikërisht si produkt i Marrëveshjes së Ohrit dhe i nevojës për menaxhimin e marrëdhënieve ndëretnike, kryesisht mes maqedonasve dhe shqiptarëve. Për shumë shqiptarë, ky veprim nuk u pa si zgjerim i përfaqësimit multietnik, por si relativizim i rolit që shqiptarët kanë në arkitekturën kushtetuese të shtetit.

Në të njëjtën kohë, në shumë institucione shtetërore u shtuan ankesat për margjinalizim të kuadrove shqiptare, ulje të përfaqësimit real dhe zhveshje të funksionarëve shqiptarë nga kompetencat politike. Përfaqësuesit shqiptarë në qeveri shpesh u perceptuan si figura pa ndikim real vendimmarrës, më shumë dekor institucional sesa faktor politik.

Debati për gjuhën shqipe u rikthye fuqishëm. Ligji për përdorimin e gjuhëve, i cili për shqiptarët konsiderohej një nga arritjet më të rëndësishme pas Marrëveshjes së Ohrit, hyri nën sulme të vazhdueshme politike dhe juridike. Në opinion u krijua frika se po përgatitej terreni për shfuqizimin ose dobësimin praktik të tij. Paralelisht, u shtuan kritikat për anashkalimin e shqipes në institucione, komunikime zyrtare dhe ceremoni shtetërore.

Edhe Parimi i Badenterit, një nga mekanizmat kryesorë të mbrojtjes së komuniteteve joshumicë, u vu në pikëpyetje. Premtimet për një ligj të ri që do ta zëvendësonte mekanizmin ekzistues mbetën pa epilog, ndërsa shqetësimi në opinionin shqiptar u rrit se po hiqeshin gradualisht instrumentet që garantonin balancën ndëretnike.

Në planin strategjik, tensione shkaktoi edhe qasja ndaj Korridori 8, projekt që shqiptarët e shohin jo vetëm si korridor ekonomik, por edhe si lidhje gjeopolitike dhe kombëtare me Shqipëria dhe rajonin. Akuzat se projekti po ngadalësohej, devijohej ose relativizohej, u interpretuan si pjesë e një politike më të gjerë orientimi lindor dhe jo perëndimor.

Në këtë atmosferë erdhi edhe çështja e provimit të jurisprudencës në gjuhën shqipe. Ajo që fillimisht dukej si një debat teknik ligjor, u shndërrua shpejt në simbol të një pakënaqësie shumë më të thellë. Deklaratat kontradiktore të kryeministrit Mickoski dhe qëndrimet e ashpra të ministrit të Drejtësisë, Igor Filkov, krijuan bindjen tek shumë shqiptarë se shteti po tenton ta rikthejë konceptin e ekskluzivitetit etnik në institucionet publike.

Por ajo që ndoshta pushteti nuk e kishte parashikuar ishte reagimi i studentëve shqiptarë.

Protestat studentore nuk mbetën vetëm kërkesë për një provim në gjuhën amtare. Ato nisën të marrin trajtat e një lëvizjeje më të gjerë qytetare e kombëtare. Në mbështetje të tyre dolën profesorë, artistë, sportistë, aktivistë, organizata kulturore dhe figura politike nga gjithë hapësira shqiptare. Për herë të parë pas një kohe të gjatë, një temë që lidhej me të drejtat gjuhësore arriti të krijojë mobilizim përtej partive politike.

Kjo sepse për shumë të rinj shqiptarë, çështja nuk është vetëm gjuha e provimit. Është ndjenja se identiteti i tyre po trajtohet si problem administrativ dhe jo si pjesë shtetformuese e Maqedonisë së Veriut.

Nëse për vite me radhë politika shqiptare shpesh ka qenë e fragmentuar dhe e përçarë, reagimi i studentëve tregoi se ekziston ende potencial për mobilizim kur preken temat identitare. Pikërisht aty qëndron edhe paradoksi për pushtetin aktual: në përpjekjen për ta relativizuar peshën politike të shqiptarëve, rrezikon të prodhojë një vetëdije të re kolektive tek gjenerata e re shqiptare.

Dhe kjo vetëdije nuk po ndërtohet në zyrat e partive, por në rrugë, universitete dhe protesta.